സാധാരണ പറയാറുണ്ടു്, പ്രകൃതി, വികൃതി, സംസ്‌കൃതി എന്നു്. നാലുപേര്‍ക്കു് ഓരോ റൊട്ടി കിട്ടി. ഒന്നാമന്‍ അതു കിട്ടിയ ഉടനെ കഴിച്ചു. രണ്ടാമന്‍ മൂന്നാമന്റെതുകൂടി തട്ടി എടുത്തു കഴിച്ചു. നാലാമനാകട്ടെ തനിക്കു കിട്ടിയതിന്റെ പകുതി നഷ്ടമായവനുകൂടി നല്കി, പങ്കിട്ടു കഴിച്ചു.

ഒന്നാമന്റെ പെരുമാറ്റത്തെ പ്രകൃതി എന്നുപറയാം. തന്റെ സുഖത്തെമാത്രം ചിന്തിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിക്കുന്നുമില്ല, സഹായിക്കുന്നുമില്ല. രണ്ടാമന്റെ പെരുമാറ്റത്തെ വികൃതി എന്നുപറയാം. കാരണം മറ്റുള്ളവരെ കഷ്ടപ്പെടുത്തിയും സ്വാര്‍ത്ഥത നോക്കുന്നു. നാലാമന്റെ പെരുമാറ്റമാണു സംസ്‌കൃതി. തനിക്കുള്ളതുപോലും ഇല്ലാത്തവര്‍ക്കു നല്കി. തന്റെ സുഖത്തിലുമുപരി ലോകത്തിന്റെ നന്മയെ കാംക്ഷിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ, നമുക്കു കിട്ടിയ ഈ ജീവിതം മറ്റുള്ളവര്‍ക്കു പ്രയോജനപ്പെടുന്നവിധം പങ്കിടുവാന്‍ നമുക്കു സാധിക്കണം. അതാണു സംസ്‌കൃതി.

ചിലര്‍ പറയും ഞാനെന്തു സമ്പാദിച്ചുവോ അതെനിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഞാനെന്തു കൊടുത്തുവോ അതിപ്പോഴും എന്റെ കൈയിലുണ്ടു്. എന്താണിതിനര്‍ത്ഥം? മറ്റുള്ളവര്‍ക്കു കൊടുത്താല്‍ ഇന്നല്ലെങ്കില്‍ നാളെ അവ നമുക്കു തിരിച്ചു ലഭിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. മറിച്ചു്, സ്വാര്‍ത്ഥബുദ്ധിയോടെ എന്തൊക്കെ സമ്പാദിച്ചാലും കുറച്ചുകാലം കഴിയുമ്പോള്‍ അവ നഷ്ടമാകും. എത്രയായാലും മരിക്കുമ്പോള്‍ ഒന്നും കൂടെ കൊണ്ടുപോകുവാന്‍ നമുക്കു കഴിയില്ല. കൊടുക്കുമ്പോള്‍ അതു സ്വീകരിക്കുന്നവരോടൊപ്പം നമ്മുടെ ഹൃദയവും നിറയുന്നു. ഇതു പറയുമ്പോള്‍ ഒരു കഥ ഓര്‍മ്മ വരുന്നു.

ഒരു കുട്ടി എന്നും സ്‌കൂളില്‍ പോകുന്നതു് ഒരു അനാഥാലയത്തിന്റെ മുന്നില്‍ക്കൂടിയാണു്. ആ സമയത്തു് അനാഥാലയത്തിലെ കുട്ടികള്‍ അവിടെ വളരെ വിഷമിച്ചു നില്ക്കുന്നതു് ആ കുട്ടി കാണാറുണ്ടു്. അതു് അവന്റെ മനസ്സിനെ അലിയിക്കാറുമുണ്ടു്. അങ്ങനെയിരിക്കെ തിരുവോണനാള്‍ അടുത്തു വന്നു. അവനു് അവന്റെ അച്ഛന്‍ കുറച്ചു പൈസ കൊടുത്തു. അതു കിട്ടിയപ്പോള്‍ അവന്‍ചിന്തിച്ചു. ‘എനിക്കു കളിപ്പാട്ടവും പുത്തനുടുപ്പും വാങ്ങിത്തരുവാന്‍ അച്ഛനുമമ്മയും ഉണ്ടു്. പക്ഷേ, ഇവരെ ആരു സന്തോഷിപ്പിക്കും?. ഇവര്‍ക്കു മാതാപിതാക്കളില്ല, സ്വന്തമായി ആരുമില്ല. അവര്‍ക്കെത്ര ദുഃഖം കാണും?”

പെട്ടെന്നു് അവനൊരു ആശയം തോന്നി. ആ കുട്ടി അവന്റെ കൂട്ടുകാരായ മറ്റു കുട്ടികളെ ചെന്നു കണ്ടു പറഞ്ഞു, ”നമുക്കു് ഓണത്തിനു കിട്ടുന്ന പണം എല്ലാം കൂട്ടിചേര്‍ത്തു കുറച്ചു കളിപ്പാട്ടവും മുഖം മൂടിയും മറ്റും വാങ്ങാം. എന്നിട്ടവയൊക്കെ കവലയില്‍ കൊണ്ടുപോയി വില്ക്കണം. അങ്ങനെ കുറച്ചു പണം കിട്ടും. അവയ്ക്കു വീണ്ടും സാധനങ്ങള്‍ വാങ്ങി വില്ക്കണം. വീണ്ടും പണം കിട്ടും. അതിനെല്ലാം കളിപ്പാട്ടങ്ങള്‍ വാങ്ങി അനാഥാലയത്തിലെ കുട്ടികള്‍ക്കു കൊടുക്കാം.”

കുട്ടികളാരും ഈ ആശയത്തോടു യോജിച്ചില്ല. അവര്‍ക്കു് അവരുടെ പണത്തിനു കളിപ്പാട്ടങ്ങള്‍ സ്വന്തമായി വാങ്ങി കളിക്കാനാണാഗ്രഹം. അവര്‍ അവരുടെ സന്തോഷം മാത്രം നോക്കി. അവസാനം ഒരു കുട്ടി മാത്രം അവനോടു സഹകരിക്കാന്‍ തയ്യാറായി. അവര്‍ രണ്ടുപേരും കൂടി അവര്‍ക്കു കിട്ടിയ പണം ഒരുമിച്ചെടുത്തു. കളിപ്പാട്ടങ്ങളും മറ്റും വാങ്ങി. അവര്‍ മുഖംമൂടിയും ധരിച്ചു കവലകളില്‍ചെന്നു പല വേഷങ്ങളും കളികളും കാട്ടി. എല്ലാവരും ആ കുട്ടികളുടെ കളി കണ്ടു പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു.

അപ്പോള്‍ ആ കുട്ടികള്‍ പറഞ്ഞു, ‘നിങ്ങള്‍ ഞങ്ങളുടെ കൈയില്‍ നിന്നും ഒരു മുഖംമൂടി വാങ്ങുക. അതു നിങ്ങളുടെ കുട്ടികള്‍ക്കു കൊടുക്കുക. അവര്‍ക്കു സന്തോഷമാകും. അവര്‍ ചിരിക്കും. അതു കണ്ടു നിങ്ങള്‍ക്കും സന്തോഷിക്കാം. മുഖംമൂടി അണിഞ്ഞ ഞങ്ങളുടെ കളി കണ്ടു നിങ്ങള്‍ ചിരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്കു ചുറ്റും ചിരിക്കാന്‍ കഴിയാത്ത മറ്റു പലരും ഉണ്ടു്. അവരെക്കൂടി ചിരിപ്പിക്കാന്‍ വേണ്ടി ഞങ്ങളുടെ കൈയില്‍ നിന്നും ഈ സാധനങ്ങള്‍ വാങ്ങുക.”

കുട്ടികളുടെ ഭാഷയും പെരുമാറ്റവും എല്ലാവര്‍ക്കും സന്തോഷമുണ്ടാക്കി. അവര്‍ സാധനങ്ങളൊക്കെ വാങ്ങി. അങ്ങനെ കിട്ടിയ പണംകൊണ്ടു കുട്ടികള്‍ വീണ്ടും സാധനങ്ങള്‍ വാങ്ങി വിറ്റു. അങ്ങനെ സ്വരൂപിച്ച പണത്തിനു മുഖംമൂടിയും കളിപ്പാട്ടങ്ങളും മറ്റും വാങ്ങി. തിരുവോണനാളില്‍ ആ കുട്ടികള്‍ അനാഥാലയത്തില്‍ ചെന്നു. ചിരിക്കാന്‍കൂടി അറിയാതെ വിഷമിച്ചു കഴിയുന്ന അവിടുത്തെ കുട്ടികളെയെല്ലാം വിളിച്ചു് ഇവര്‍ മുഖംമൂടിയും മറ്റും കെട്ടികൊടുത്തു. പൂത്തിരി കത്തിച്ചു കൈയില്‍ കൊടുത്തു. അവര്‍ എല്ലാം മറന്നു് ആഹ്ലാദിച്ചു. അവരെല്ലാവരും ഒത്തൊരുമിച്ചു് ആനന്ദിച്ചുല്ലസിച്ചു നൃത്തം ചെയ്യുകയാണു്. ഓടിക്കളിക്കുകയാണു്.

ഈ സമയം ഇതെല്ലാം ഒരുക്കിയ ആ കുട്ടി മുഖംമൂടി കെട്ടാനോ ഒരു പൂത്തിരി കത്തിക്കാനോ കൂടി മറന്നു. അവന്‍ മറ്റുള്ള കുട്ടികളുടെ ഓട്ടവും ചാട്ടവും ചിരിയും കണ്ടു് എല്ലാം മറന്നു നിന്നു. അവരുടെ ആഹ്ലാദത്തില്‍ അവന്‍ തന്നെത്തന്നെ മറന്നു; കണ്ണുകള്‍ ആനന്ദത്താല്‍ നിറഞ്ഞൊഴുകി. അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കള്‍ക്കു ലഭിച്ചതിനെക്കാളെല്ലാം എത്രയോ ഉപരിയായ ആനന്ദമാണവനു കിട്ടിയതു്. അവന്‍ ഒന്നും സ്വന്തമായി എടുത്തില്ല. എന്നാല്‍ കൊടുത്തതില്‍ നിന്നു് അവനെല്ലാം കിട്ടി. ഇതാണു കാരുണ്യത്തിന്റെ മഹത്ത്വം.

നമ്മള്‍ എന്തു കൊടുത്തുവോ അതുമാത്രമേ നമുക്കു തിരിയെ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ. സ്നേഹമെങ്കില്‍ സ്നേഹം, ദ്വേഷമെങ്കില്‍ ദ്വേഷം. ലോകത്തിലേക്കു നോക്കൂ എത്രയോ കഷ്ടപ്പെടുന്നവരുണ്ടു്. ഒരു നേരത്തെ ആഹാരത്തിനുകൂടി വകയില്ലാതെ തളര്‍ന്നിരിക്കുന്ന സാധുക്കള്‍ എത്രയുണ്ടു്. ഗുളിക വാങ്ങാന്‍ പണമില്ലാതെ, വേദന തിന്നു നരകിക്കുന്ന നിര്‍ദ്ധനരായ രോഗികള്‍ എത്രയുണ്ടു്. ഇതേ സമയം മറ്റൊരു വശത്തു്, സിഗററ്റു വലിച്ചും കള്ളു കുടിച്ചും ആഡംബര വസ്ര്തങ്ങള്‍ വാങ്ങിച്ചും ധൂര്‍ത്തടിക്കുന്നവര്‍!

നമ്മുടെ രാജ്യത്തുള്ള പണക്കാരായ പത്തു ശതമാനം ജനങ്ങള്‍ വിചാരിച്ചാല്‍ മതി ഈ രാജ്യത്തെ സാധുക്കളെ ഉദ്ധരിക്കുവാന്‍. അവര്‍ വിചാരിച്ചാല്‍ നമ്മുടെ രാജ്യത്തു ദാരിദ്ര്യമുണ്ടാകില്ല. വാസ്തവത്തില്‍ മറ്റുള്ളവരുടെ പങ്കുകൂടി കൈയടക്കി വച്ചിരിക്കുന്നവരാണു ദരിദ്രര്‍. അതവരറിയുന്നില്ലെന്നു മാത്രം.

നമുക്കു കിട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ ജന്മം, നമ്മുടെ ഉള്ളിലേക്കു നോക്കി ആത്മതത്ത്വത്തെ അറിയുവാനുള്ളതാണു്. അതറിയുന്നവര്‍ മാത്രമാണു സമ്പന്നര്‍, യഥാര്‍ത്ഥ സ്വത്തിനുടമകള്‍. അവര്‍ക്കു പിന്നെ വിഷമിക്കേണ്ടതായിട്ടൊന്നുമില്ല. അവരുടെ സമീപമണയുന്ന വരും ആ സമ്പന്നത പങ്കിട്ടു് ആസ്വദിക്കുന്നു.

ശാരീരികവും മാനസികവുമായ തൊണ്ണൂറു ശതമാനം പ്രശ്‌നങ്ങളും കഴിഞ്ഞകാല വേദനകളില്‍ നിന്നു് ഉടലെടുക്കുന്നതാണു്. ഈ മുറിവുകളും ചുമന്നാണു നമ്മളിന്നു നടക്കുന്നതു്. ഈ മുറിവു് ഉണങ്ങുവാനുള്ള ഏകമാര്‍ഗ്ഗം, പരസ്പരം ഹൃദയം തുറന്നു സ്നേഹിക്കുക എന്നതു മാത്രമാണു്.

ശരീരത്തിനു വളരുവാന്‍ ഭക്ഷണമെന്നപോലെ ആത്മാവിനു വളരുവാന്‍ പ്രേമം ആവശ്യമാണു്. മുലപ്പാലിനു നല്കുവാന്‍ കഴിയാത്ത വീര്യവും ശക്തിയും ആ പ്രേമത്തില്‍ നിന്നു കിട്ടും. പരസ്പരം സ്നേഹിച്ചു നമ്മളെല്ലാം ഒന്നാകാന്‍ ശ്രമിക്കുക. അതായിരിക്കട്ടെ നമ്മുടെ പ്രതിജ്ഞ.

”മക്കളേ, സ്നേഹമാണു നമ്മുടെയൊക്കെ സഹജസ്വഭാവം. സത്യത്തില്‍ നമ്മുടെ തനിമ ശുദ്ധസ്നേഹമാണ്. ആ ദിവ്യസ്നേഹമാണു നമ്മളിലെല്ലാം ചൈതന്യം പകരുന്നത്. അതിന്റെ പലവിധത്തിലുള്ള പ്രകാശനമാണു നമ്മുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയിലും കൂടി പ്രകടമാകുന്നത്.”

”ശാസ്ത്രജ്ഞനു തന്റെ പരീക്ഷണത്തോടു പ്രേമമുണ്ട്. പക്ഷേ, ആ സ്നേഹം പരിമിതമാണ്. അതു തന്റെ വിഷയത്തില്‍ മാത്രം ഒതുങ്ങിനില്ക്കുന്നതല്ലാതെ എല്ലാ ജീവരാശികളെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളുവാന്‍ തക്കവണ്ണം വികസിക്കുന്നില്ല. അയാള്‍ തന്റെ ഗവേഷണശാലയിലും പരീക്ഷണോപകരണങ്ങളിലും മാത്രമായി ഒതുങ്ങിക്കൂടുന്നു. തനിക്കു ചുറ്റുമുള്ള യഥാര്‍ത്ഥ ജീവിതവുമായി അയാള്‍ക്കു ബന്ധമില്ല. ചന്ദ്രനിലും ചൊവ്വയിലും ജീവനുണ്ടോ എന്നറിയാനാണു് അയാള്‍ക്കു താല്‍പര്യം കൂടുതല്‍. ജീവന്‍ എങ്ങനെ നിലനിര്‍ത്താമെന്നതിലേറെ, അതു നശിപ്പിക്കാന്‍ എന്തെല്ലാം അണ്വായുധങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കാമെന്നാണയാള്‍ ചിന്തിക്കുന്നത്.”

”ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ പറഞ്ഞേക്കും, അയാള്‍ സത്യം തേടുകയാണെന്ന്, അതിനായി ഭൗതികലോകത്തെ അപഗ്രഥിച്ചു പഠിക്കുകയാണെന്ന്. വസ്തുക്കളെയെല്ലാം കീറിമുറിച്ചു് അവയുടെ പ്രവര്‍ത്തനം പഠിക്കുകയാണയാള്‍ ചെയ്യുന്നത്. ഒരു പൂച്ചക്കുട്ടി ശാസ്ത്രജ്ഞനു കൗതുകമുള്ള വളര്‍ത്തു ജീവിയല്ല, പിന്നെയോ, കേവലം പരീക്ഷണമൃഗം മാത്രമാണ്. അയാളതിന്റെ നാഡിമിടിപ്പും ബ്ലഡ്പ്രഷറും ശ്വാസോച്ഛ്വാസവുമൊക്കെ അളന്നു കുറിച്ചു പഠിക്കും.”

“ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെയും പേരില്‍ അയാളതിനെ കീറിമുറിച്ചു് ഉള്ളിലെ അവയവങ്ങള്‍ എന്തൊക്കെയെന്നു നോക്കി മനസ്സിലാക്കും. അതിനായി പൂച്ച മരിക്കേണ്ടി വരുന്നതു് അയാള്‍ കാര്യമാക്കുന്നില്ല. ജീവന്റെ അഭാവത്തില്‍ സ്നേഹിക്കുവാനുള്ള എല്ലാ സാദ്ധ്യതകളും ഇല്ലാതാകുന്നു. ജീവനുള്ളിടത്തേ സ്നേഹവുമുണ്ടാകൂ. ജീവന്റെ ഉണ്മ തേടിത്തേടി ജീവനെത്തന്നെ അറിയാതെയെങ്കിലും നശിപ്പിക്കുകയാണു ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ചെയ്യുന്നത്. വിചിത്രമായിരിക്കുന്നു, അല്ലേ!”

”ജീവിതം സ്നേഹമാണ്. എല്ലാറ്റിലും ആ ഒരേ ജീവചൈതന്യം കാണുന്നതാണു സ്നേഹം. ചന്ദ്രനില്‍ ജീവനുണ്ടോ ചൊവ്വയില്‍ ജീവനുണ്ടോ എന്നല്ല, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചൊവ്വയും എല്ലാമെല്ലാം ജീവസ്സുറ്റതായി കാണണം. ജീവന്‍ ഇവിടെയും അവിടെയും എന്നല്ല, എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്. ജീവചൈതന്യം തുടിക്കാത്തതായി പ്രപഞ്ചത്തിലൊന്നുമില്ല. അതുപോലെയാണു സ്നേഹവും. “

“ജീവനെവിടെയുണ്ടോ അവിടെ സ്നേഹമുണ്ട്, മറിച്ചും. ജീവനെന്നും പ്രേമമെന്നും രണ്ടില്ല, അവയൊന്നുതന്നെയാണ്. പക്ഷേ, എത്രയൊക്കെ പറഞ്ഞാലും സാക്ഷാത്ക്കാരം വരെ അവ രണ്ടും ഒന്നെന്നു് ഉള്ള ബോധമുണ്ടാവില്ല. അതുവരെ ഹൃദയവും ബുദ്ധിയും തമ്മിലുള്ള ഭിന്നതയും തുടരും.”

ഗംഭീരമായ നിശ്ശബ്ദത. അമ്മയുടെ വാക്കുകള്‍ക്കായി പ്രകൃതി കാതോര്‍ത്തു നില്ക്കുന്നപോലെ. ആരുടെയും ഇമയിളകുന്നുപോലുമില്ല. അമ്മയുടെ ശബ്ദം കേട്ടു് അങ്ങിങ്ങുനിന്നു വന്നുകൂടിയ അന്തേവാസികളും ശിലാപ്രതിമകള്‍പോലെ മന്ത്രമുഗ്ദ്ധരായി കേട്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ മിഴികള്‍ അമ്മയുടെ രൂപാമൃതം നുകരുന്നതില്‍, വചനാമൃതം നുകരുന്ന കര്‍ണ്ണപുടങ്ങളോടു മത്സരിക്കുകയാണോ എന്നു തോന്നും.

മക്കളേ, പലപ്പോഴും നമ്മള്‍ സംസാരിക്കുമ്പോള്‍ പറയാറുണ്ടു്, ‘ഓ, ഞാന്‍ വിചാരിച്ചതു കൊണ്ടു മാത്രം അതു നടന്നു. എന്റെ ഇച്ഛ കൊണ്ടു നടന്നു.’

വാസ്തവത്തില്‍ നമ്മുടെ ഇച്ഛ പ്രകാരമാണോ കാര്യങ്ങള്‍ നടക്കുന്നതു്. ‘ദാ ഞാന്‍ വരുന്നു’ എന്നു് മുറിയില്‍ നിന്നും വിളിച്ചു പറയും. പക്ഷേ, പത്തു ചുവടു വച്ചു കഴിയുമ്പോഴേക്കും ആള്‍ കുഴഞ്ഞു വീണു. ഹാര്‍ട്ട് അറ്റാക്ക്. നമ്മുടെ ഇച്ഛയാണു് നടക്കുന്നതെങ്കില്‍, നമ്മള്‍ പറഞ്ഞതു പോലെ അവിടെ എത്തേണ്ടതല്ലേ. ഇതു മനസ്സിലാക്കി നമ്മള്‍ എല്ലാം അവിടുത്തെ ഇച്ഛയ്ക്കു വിട്ടു കൊടുക്കണം.

ഇതുപറയുമ്പോള്‍ അമ്മ രാധയുടെയും ഗോപികളുടെയും കഥ ഓര്‍ക്കുകയാണു്.

ഭഗവാന്‍ വൃന്ദാവനം വിട്ടു മഥുരയ്ക്കു പോയ സമയം, ഭഗവാന്റെ വിരഹം ഗോപികളെ വളരെ ദുഃഖിതരാക്കി. യമുനയുടെ തീരത്തു വന്നിരുന്നു് അവര്‍ തങ്ങളുടെ ദുഃഖം പങ്കിടുകയാണു്.

”ഭഗവാന്‍ നമ്മളെ കൊണ്ടുപോയില്ലല്ലോ. ഇനി ഭഗവാന്‍ വന്നാല്‍ വിടാന്‍ പാടില്ല” ഇങ്ങനെ ഒരു ഗോപി വിഷമിച്ചു പറയുമ്പോള്‍ മറ്റൊരു ഗോപി പറഞ്ഞു, ”ഇനി ഭഗവാന്‍ വരുമ്പോള്‍ ഞാനൊരു വരം ചോദിക്കും.”

”എന്താ നീ ചോദിക്കുന്ന വരം.”

”ഭഗവാനുമായി എന്നും ലീലയാടണം. അതായിരിക്കും ഞാന്‍ ചോദിക്കുന്ന വരം.”

ഉടനെ അടുത്ത ഗോപി പറഞ്ഞു, ”ഞാനും ഒരു വരം ചോദിക്കും.”

”അതെന്താണു്.”

”ഭഗവാനെന്നും എന്റെ കൈയില്‍നിന്നും വെണ്ണ കഴിക്കണം, അതായിരിക്കും ഞാന്‍ ചോദിക്കുന്ന വരം.”

ഇതുകേട്ട അടുത്ത ഗോപി പറഞ്ഞു, ”ഭഗവാന്‍ എന്നെയും മഥുരയില്‍ കൊണ്ടു പോകണം. അതാണു ഞാന്‍ ചോദിക്കാന്‍ പോകുന്നതു്.”

അപ്പോള്‍ മറ്റൊരു ഗോപി പറഞ്ഞു, ”ഭഗവാനെന്നും വീശിക്കൊടുക്കാനുള്ള അവസരം എനിക്കു കിട്ടണം. അതായിരിക്കും ഞാന്‍ ചോദിക്കുന്നതു്.”

ഇതെല്ലാം കേട്ടു കൊണ്ടിരുന്ന രാധ ഒന്നും ഉരിയാടാതെ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോള്‍ ഗോപികള്‍ ചോദിച്ചു, ”രാധേ നീ എന്താണു് ഒന്നും മിണ്ടാതിരിക്കുന്നതു്? നീ എന്താണു ചോദിക്കാന്‍ പോകുന്നതു്? പറയൂ രാധേ.”

അവരുടെ നിര്‍ബ്ബന്ധം കൂടിയപ്പോള്‍ രാധ പറഞ്ഞു, ”എനിക്കൊരാഗ്രഹം വന്നാല്‍, ആ ആഗ്രഹംകൂടി ഞാനെന്റെ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളില്‍ സമര്‍പ്പിക്കും. അവിടുത്തെ ഇച്ഛ എന്താണോ, അതാണെന്റെ ഇച്ഛ. അവിടുത്തെ സന്തോഷമാണു് എന്റെ സന്തോഷം.”

അതിനാല്‍ എല്ലാം അവിടുത്തെ ഇച്ഛയ്ക്കു വിട്ടു കൊടുക്കുക. അടുത്ത ശ്വാസം നമുക്കുണ്ടാകുമോ എന്ന കാര്യത്തില്‍ പ്പോലും ഉറപ്പില്ല. അതുകൂടി നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിലല്ല. അവിടുത്തെ ഇച്ഛയാണു നടക്കുന്നതു്. നമുക്കു ചെയ്യാനാവുന്നതു് അവിടുന്നു തന്ന ശക്തികൊണ്ടു പ്രയത്‌നിക്കുക എന്നതു മാത്രമാണു്. ഒരിക്കലും പ്രയത്‌നിക്കാതിരിക്കരുതു്. പ്രയത്‌നിക്കേണ്ടതാവശ്യമാണു്.

”അമ്മേ, അങ്ങനെയാണെങ്കില്‍പ്പിന്നെ ബുദ്ധിയും ഹൃദയവും തമ്മില്‍ എന്താ ഒരു വ്യത്യാസം? രണ്ടും ഏതാണ്ടു് ഒന്നു തന്നെയല്ലേ?”

”പരമമായ അര്‍ത്ഥത്തില്‍ അതു ശരിതന്നെ. എന്നാല്‍, അജ്ഞതയില്‍ കഴിയുന്ന നമുക്കിപ്പോള്‍ അവ രണ്ടും ഒന്നെന്നു കാണാന്‍ കഴിയില്ല. നമ്മളിപ്പോള്‍ ആ അദ്വൈതതലത്തിലെത്തിയിട്ടില്ല, ആ ഏകത്വബോധം നമുക്കിപ്പോഴില്ല. ഇപ്പോഴത്തെ ഈ നാനാത്വലോകത്തില്‍, വാക്കുകളും ആശയങ്ങളും അവ തമ്മില്‍ വ്യത്യാസങ്ങളുമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടിങ്ങനെ പറയേണ്ടി വരുന്നു. “

“ആ നാനാത്വബോധം പോയാല്‍പ്പിന്നെ സ്നേഹം, ആ ദിവ്യസ്നേഹം മാത്രമേ അവശേഷിക്കൂ. ഈ വിശദീകരണങ്ങളുടെയും വാക്കുകളുടെയും എല്ലാം താല്‍പര്യം സത്യം അനുഭവമൊന്നുകൊണ്ടേ അറിയാന്‍ കഴിയൂ. അല്ലാതെ വിവരണങ്ങള്‍ കൊണ്ടൊന്നും കഴിയില്ല എന്നു നമ്മെ ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്തുകയാണ്.”

”ചിന്തയും യുക്തിയും ഒരുവനില്‍ മുന്നിട്ടു നില്ക്കുമ്പോള്‍ അവരെ നമ്മള്‍ ബുദ്ധിജീവിയെന്നു വിളിക്കുന്നു. മറിച്ച്, സ്നേഹവും കരുണയുമാണു മുന്നിട്ടു നില്ക്കുന്നതെങ്കില്‍ അവിടെ ഹൃദയം വികസിച്ചിരിക്കുന്നതായി നാം പറയുന്നു. രണ്ടിന്റെയും സന്തുലനമാണു നമുക്കാവശ്യം. വെറും ബുദ്ധികൊണ്ടു ഗുണമില്ലെന്നാണമ്മ പറഞ്ഞത്. നമുക്കാവശ്യം വിവേക ബുദ്ധിയാണ്.

നല്ലതും ചീത്തയും തിരിച്ചറിയണമെങ്കില്‍ ഈ വിവേക ബുദ്ധിയാണു വേണ്ടത്. അതോടൊപ്പം സ്നേഹം അനുഭവിക്കാനും പ്രകടിപ്പിക്കാനും നന്മയുള്ള ഹൃദയവും നമുക്കു വേണം. സാധാരണക്കാരനും സാധകനും ഒരുപോലെ ഇവ രണ്ടും ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ, ശുദ്ധഹൃദയവും വിവേകബുദ്ധിയും വേണ്ടപോലെ വികസിച്ചവരെ ഇന്നു കാണാന്‍ കിട്ടാന്‍ തന്നെയില്ല .”

ഇന്നു് ഒരു സ്ഥലത്തു് എത്തിച്ചേരുവാന്‍ വഴികള്‍ പലതുമുണ്ടു്. വാഹനങ്ങള്‍ എല്ലാ മോഡലുകളിലുമുണ്ടു്. എത്ര വേഗത്തില്‍ വേണമെങ്കിലും അവിടെ എത്തിച്ചേരാം. എന്നാല്‍, ഈ സൗകര്യങ്ങള്‍ എല്ലാം നമുക്കുണ്ടെങ്കിലും വിഷമമോ കഷ്ടതകളോ ദുഃഖമോ വരുമ്പോള്‍ മറ്റു വഴികള്‍ ഒന്നുമില്ല. വിഷമിക്കാനും ദുഃഖിക്കാനും മാത്രമേ നമുക്കിന്നു കഴിയുന്നുള്ളൂ. മറ്റൊരു വഴിയും നമ്മുടെ മുന്‍പില്‍ തെളിയുന്നില്ല. ഇവിടെയാണു് ആദ്ധ്യാത്മികതയുടെ പ്രസക്തി.

നമ്മള്‍ ശ്രമിച്ചാല്‍ ഈ ദുഃഖങ്ങളില്‍ നിന്നും മോചിതരാകാന്‍ വഴിയുണ്ടു്. എന്തുകൊണ്ടു നമുക്കു വിഷമം വന്നു? എന്താണു വിഷമിക്കാന്‍ കാരണം? ഇവയുടെ യഥാര്‍ത്ഥ കാരണം മനസ്സിലാക്കാന്‍ ശ്രമിക്കണം. അതു മനസ്സിലായില്ലെങ്കില്‍ പിന്നെയും ദുഃഖം മാത്രമായിരിക്കും ഫലം.

ഒരു യുവതിയുടെ അടുത്തു കാമുകന്‍ വന്നു്, ‘നീ എത്ര സുന്ദരിയായിരിക്കുന്നു. നിന്റെ സാമീപ്യം എനിക്കെത്ര സന്തോഷം പകരുന്നു. നീയില്ലാത്ത ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചു് എനിക്കു് ആലോചിക്കുവാന്‍ കൂടി വയ്യ.’ ഇങ്ങനെ പറയുന്നതു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ അവള്‍ക്കു വലിയ സന്തോഷം തോന്നും.

എന്നാല്‍, അധികം വൈകാതെ തന്നെ ‘നീ എന്റെ അടുത്തേക്കു വരികയേ വേണ്ട. നിന്നെ കാണുന്നതുതന്നെ എനിക്കു് അലര്‍ജിയാണു്’ എന്നും അയാള്‍ പറഞ്ഞേക്കാം. അതു കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ അവള്‍ ദുഃഖിച്ചു തളരും. ഇതാണു ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്നറിയുന്നില്ല. അതു കാരണം ദുഃഖിക്കേണ്ടി വരുന്നു.

ലോകത്തിന്റെ സ്വഭാവം എന്താണു്? ഒരു പശുവിനെ സ്നേഹിക്കുന്നതു പാലിനുവേണ്ടിയാണു്. ഒരു വസ്തുവിന്റെ പിന്നിലാണു സ്നേഹം. പാലു കിട്ടിയില്ലെങ്കില്‍ അതിനെ ഇറച്ചിവെട്ടുകാരനു വില്ക്കും. ലോകത്തെ ചാരി നിന്നാല്‍ ഇതായിരിക്കും ഫലം. എപ്പോഴും അതു നമ്മളോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരിക്കുകയില്ല. ദുഃഖം വരുന്ന സമയം ‘എന്തുകൊണ്ടു് എനിക്കീ ദുഃഖം വന്നു. എന്താണു കാരണം?’ ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും ഇതിനുത്തരം കണ്ടെത്തുവാന്‍ ശ്രമിച്ചാല്‍ നമുക്കു മുന്നോട്ടു പോകുവാന്‍ പ്രയാസമില്ല.

നദി മുറിച്ചു കടക്കുവാന്‍ ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നവന്‍ പ്രയത്‌നം വിടാതെ തുടര്‍ന്നാല്‍ പിന്നീടു സമുദ്രം കടക്കുവാനുള്ള ശക്തിയാര്‍ജ്ജിക്കും.  ജീവിതത്തില്‍ ഇടക്കിടെ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ വരുന്നതു നമ്മുടെ ശക്തി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുവാന്‍ സഹായിക്കുകയാണു ചെയ്യുന്നതു്. അതു നമ്മളിലെ ശക്തി വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ഈശ്വരന്‍ ഒരുക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളാണു്. കാലില്‍ചെറിയ മുള്ളു തട്ടുമ്പോള്‍, നാം ഒന്നുകൂടി ശ്രദ്ധയോടെ നടക്കും. വലിയ കുഴിയില്‍ വീഴുന്നതില്‍ നിന്നും അതു നമ്മെ രക്ഷിക്കും. ഇതോര്‍ത്തുകൊണ്ടു നമ്മള്‍ പരമാത്മാവിങ്കല്‍ മുറുകെപ്പിടിക്കുവാന്‍ ശ്രമിക്കണം.

എന്നും ചെറിയ ചെറിയ ഭാരം മാത്രം പൊക്കിയെടുത്തു കൊണ്ടിരുന്നാല്‍ ചാമ്പ്യനാകാന്‍ സാധിക്കില്ല. ചാമ്പ്യനാകണമെങ്കില്‍ അതിനുള്ള ശ്രമം ചെയ്യണം. ആദ്യം ഇരുപത്തഞ്ചു കിലോ, പിന്നെ മുപ്പതുകിലോ, പിന്നെ നാല്പതു്, പിന്നെ അന്‍പതു് ഇങ്ങനെ കൂട്ടി കൂട്ടി പോകണം. അങ്ങനെ ശ്രമം വിടാതെ തുടര്‍ന്നവര്‍ മാത്രമേ ഏതു രംഗത്തും വിജയിച്ചു കാണുന്നുള്ളൂ.

ചെറിയ ഭാരം മാത്രം ഉയര്‍ത്തി ശീലിച്ചാല്‍ വലിയ ഭാരം ഉയര്‍ത്തേണ്ടി വരുമ്പോള്‍, മറിഞ്ഞു വീഴും. ഇപ്പോള്‍ നമുക്കു നമ്മളില്‍ത്തന്നെ നില്ക്കുവാന്‍ അറിയില്ല. നമ്മള്‍ എന്തിനെ ചാരി നില്ക്കുന്നുവോ അതൊന്നു മാറിയാല്‍ താഴെ വീണതു തന്നെ. എന്നാല്‍, ആദ്ധ്യാത്മികത, നമുക്കു നമ്മളില്‍ത്തന്നെ നില്ക്കുവാന്‍ വേണ്ട പരിശീലനം തരുന്നു.