”നിങ്ങള്‍ പറയുന്ന മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലത കവിത രചിക്കുമ്പോഴും ഭാവനാലോകത്തു കഴിയുമ്പോഴും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിക്കുമ്പോഴുമെല്ലാം ഒരു കവിക്കും കിട്ടുന്നുണ്ട്.

തന്റെ വിളവിനെക്കുറിച്ചു കിനാവു കാണുന്ന കൃഷിക്കാരനും മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലത അനുഭവിക്കുന്നുണ്ട്. കാമുകന്‍ കാമുകിയെക്കുറിച്ചു മനോരാജ്യം കാണുമ്പോള്‍ അയാളും അതേ തലത്തിലാണ്. പക്ഷേ, ഇവരുടെ ആരുടെയെങ്കിലും അഹന്ത നശിച്ചു കാണുന്നുണ്ടോ? അവര്‍ മനസ്സിനു് അധീനരാണു്, എന്നുതന്നെയല്ല അതു് അവരില്‍ കൂടുതലാണെന്നു കാണാം. അവരുടെ തല നിറയെ ചിന്തകളും ആശയങ്ങളും ഭാവിപരിപാടികളുമാണ്. തങ്ങളുടെ താല്‍ക്കാലിക ഏകാഗ്രതയില്‍ നിന്നു പുറത്തു വന്നു കഴിഞ്ഞാല്‍ അവര്‍ പിന്നെയും പഴയ മനുഷ്യരായി മാറുകയായി.’

‘മാത്രവുമല്ല, ശാസ്ത്രജ്ഞനും മറ്റും കര്‍മ്മങ്ങളിലൂടെ അവരുടെ അഹന്ത വളര്‍ത്തുക കൂടിയാണു ചെയ്യുന്നത്. തന്റെ വിഷയത്തെപ്പറ്റി കൂടുതല്‍ കൂടുതല്‍ വിവരങ്ങള്‍ ശേഖരിക്കുമ്പോള്‍ താന്‍ ആ വിഷയത്തില്‍ മറ്റുള്ളവരെക്കാള്‍ കേമനാണെന്ന ഭാവം അയാള്‍ ഊട്ടി ഉറപ്പിക്കുകയാണ്. മറിച്ചു് ഒരു ഋഷിക്കു് അങ്ങനെ ഒരു ഭാവമില്ല. താന്‍ ഒന്നുമല്ല എന്ന ഭാവമാണവിടെ. നദിയിലെ ഒരു ശവശരീരം പോലെ. ജീവിത നദിയുടെ ഒഴുക്കിനൊത്തു നീങ്ങുന്നു. ഗവേഷകന്‍ വിഷയ ജ്ഞാനം കൊണ്ടു ബാഹ്യമായി ധനവാനാണ്. മറിച്ചു് പരമസത്തയുമായുള്ള ഐക്യമനുഭവിച്ചറിയുന്ന മുനിയുടെ ധനം ആന്തരികമാണ്.

ശാസ്ത്രകാരന്‍ നാനാത്വം കാണുന്നിടത്തു ഋഷി ഏകത്വം കാണുന്നു. ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ തന്നെ സൃഷ്ടിയുടെ ഭാഗമായി കാണുന്നു, ഋഷി തന്നിലാണു സമസ്ത സൃഷ്ടിയുമെന്നു് അറിയുന്നു. ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ തന്റെ ബുദ്ധിയില്‍ കണക്കുകളും കാര്യങ്ങളും കുത്തി നിറയ്ക്കുന്നു. എന്നാല്‍ ഋഷിക്കു് അറിവു് ഒരു ഭാരമാകുന്നില്ല. മുറ്റത്തുകൂടി വറ്റാത്ത പുഴയൊഴുകുമ്പോള്‍ വീട്ടിനുള്ളില്‍ കുടങ്ങള്‍ എല്ലാം വെള്ളം നിറച്ചു വയ്ക്കാന്‍ വ്യഗ്രതപ്പെടേണ്ടല്ലോ. ഏകത്വബോധത്തിനു പോറലേല്പിക്കാതെ തന്നെ എല്ലാ അറിവിനും അദ്ദേഹം സാക്ഷിയായി നില്ക്കുന്നു.

ശാസ്ത്രകാരന്‍ തന്റെ അന്വേഷണമേഖല ചുരുക്കിച്ചുരുക്കി അതെപ്പറ്റി കൂടുതല്‍ കൂടുതല്‍ കണ്ടെത്താന്‍ ശ്രമിക്കുന്നു. തന്റെ ദര്‍ശനമേഖല വികസിപ്പിച്ചു വികസിപ്പിച്ചു പ്രപഞ്ചസീമകള്‍ അതിക്രമിക്കുകയാണു ഋഷി ചെയ്യുന്നത്.”

അമ്മയുടെ മിഴികള്‍ ആകാശത്തിലേക്കുയര്‍ന്നു. ത്രിസന്ധ്യ തൊഴുതു നില്ക്കുന്നു. മാനവരാശി കോടാനുകോടി വര്‍ഷങ്ങളായി നടത്തുന്ന സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെ ഇതിഹാസം മനോഹരമായൊരു കീര്‍ത്തനമായി അമ്മയുടെ ചുണ്ടില്‍ നിന്നുയര്‍ന്നു. ചുറ്റുമിരുന്നവര്‍ ആ ഗാനത്തിനു് അനുപല്ലവിയായി….

കോടാനുകോടി വര്‍ഷങ്ങളായ് സത്യമേ
തേടുന്നു നിന്നെ മനഷ്യന്‍ (2)

ധ്യാനനിമഗ്നനായ് നിന്‍ ദിവ്യധാരയില്‍
ആത്മാവിനെച്ചേര്‍ത്തൊഴുക്കാം
എല്ലാം ത്യജിച്ചു ഋഷീശ്വരെണ്ണിയാല്‍
തീരാത്ത വര്‍ഷം തപസ്സിരുന്നു(കോടാനു)

ഘോരമായ് വീശും കൊടുങ്കാറ്റിലും നിന്റെ
സൂര്യതേജസ്സുള്ള കൊച്ചുനാളം
ആടിക്കളിക്കാനനങ്ങാതെ നില്ക്കുന്നു
ആര്‍ക്കും അടുക്കുവാന്‍ കെലെ്പഴാതെ.(കോടാനുകോടി)

പുഷ്പലതകളും പൂജാമുറികളും
പുത്തന്‍ കൊടിമരക്ഷേത്രങ്ങളും
എത്ര യുഗങ്ങളായ് കാത്തിരുന്നു നിന്നെ
എത്താത്ത ദൂരെ ആയിരുന്നു.(കോടാനുകോടി)

അമ്മ ക്രമേണ പൂര്‍വ്വാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചുവെന്നു കണ്ടപ്പോള്‍ വീണ്ടും ചോദ്യശരങ്ങൾ ഉതിരുകയായി.”അമ്മേ, അമ്മ പറഞ്ഞല്ലോ ഏകാഗ്രതയാണു മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലത കൈവരുത്തുന്നതെന്ന്. ഗവേഷണത്തിനും പരീക്ഷണത്തിനുമായി മണിക്കൂറുകളും ചിലപ്പോള്‍ ദിവസങ്ങള്‍ തന്നെയും ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാര്‍ ഏകാഗ്രതയോടെ പരിശ്രമിക്കാറുണ്ടല്ലോ. അത്ര കണ്ടുള്ള ഏകാഗ്രത അവരുടെ മനസ്സിനു നിശ്ചലത കൈവരുത്തുന്നില്ലേ? അതും അമ്മ പറയുന്ന നിശ്ചലതയും രണ്ടും ഒന്നാണോ, അതോ രണ്ടാണോ?”

”മിടുക്കന്‍! മോനേ, രണ്ടും മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലത തന്നെയെങ്കിലും അവരുടെ അനുഭവങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ശാസ്ത്രജ്ഞനു പരീക്ഷണ ശാലയില്‍ ഏകാഗ്രത ഉണ്ടായേക്കും. അതു് അയാളുടെ വിഷയത്തിലോ താന്‍ നടത്തുന്ന കണ്ടുപിടുത്തത്തിലോ മാത്രമാണ്. പരീക്ഷണശാല വിട്ടു കഴിഞ്ഞാല്‍ അയാള്‍ പിന്നെയും പഴയ മനുഷ്യനായി.

ശാസ്ത്രജ്ഞനായി എന്നതുകൊണ്ടു വാസന നശിക്കണമെന്നില്ലല്ലോ. പഴയ ശീലങ്ങള്‍ക്കും വാസനകള്‍ക്കും അടിമപ്പെട്ടു് അയാള്‍ തന്റെ മനസ്സിനും ആഗ്രഹങ്ങള്‍ക്കും അനുസരിച്ചു് ഓരോന്നു ചെയ്യുന്നു. അപ്പോള്‍ നേരത്തെ ഉണ്ടായിരുന്ന മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലത എവിടെപ്പോയി?

അവര്‍ക്കൊന്നും മനസ്സിനെ ആവശ്യം പോലെ ചിന്താ രഹിതമാക്കി വയ്ക്കാന്‍ കഴിയില്ല. ഗവേഷണ ശാലയില്‍ കയറിയാല്‍ ഇറങ്ങുന്നതുവരെ അതു നില നിന്നേക്കാം; അത്രയേ ഉള്ളൂ. സാധാരണ മനുഷ്യര്‍ക്കു പോലും ചിലപ്പോഴൊക്കൈ അത്തരം ഏകാഗ്രതയും അതില്‍ നിന്നുള്ള മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലതയും കിട്ടാറില്ലേ?

ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ ഏകാഗ്രത സാധാരണക്കാരനെ അപേക്ഷിച്ചു കുറച്ചു കൂടുതല്‍ ഉണ്ടാകുമെന്നു് അമ്മ സമ്മതിക്കുന്നു. അവരുടെ മനസ്സിനു കൂടുതല്‍ സൂക്ഷ്മതയുണ്ട്; ആ ഏകാഗ്രതയും തന്മൂലമുള്ള മനസ്സിന്റെ നിശ്ചലതയും പ്രത്യേക അനുഗ്രഹം തന്നെ. എന്നാലും അതു സ്ഥിരമല്ല; വന്നും പോയുമിരിക്കുന്നതാണ്. ടെസ്റ്റ്ട്യൂബിനും യന്ത്രങ്ങള്‍ക്കും ഇടയിലിരിക്കുമ്പോള്‍ മാത്രമല്ലാതെ നിത്യജീവിതത്തില്‍ അയാള്‍ക്കതു് അനുഭവിക്കാനാകുന്നില്ല. ചിലപ്പോള്‍ ജീവിതത്തില്‍ അയാള്‍ ഒരു പരാജയമായെന്നും വരാം.”

”മക്കളേ, മറിച്ചു് ഒരു ഋഷിയുടെ കാര്യത്തില്‍ നിശ്ചലത എന്നതു മനോനാശത്തില്‍ നിന്നുണ്ടാകുന്നതാണ്. ഋഷിയുടെ മനസ്സു് എപ്പോഴും ഏതു പരിതഃസ്ഥിതിയിലും ആ നിശ്ചലാവസ്ഥയിലാണ്. മനസ്സിനെ അതിക്രമിച്ചവരാണവര്‍. അവരില്‍ അഹന്ത മരിച്ചു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അഹന്തയില്ലാതാവുകയെന്നാല്‍ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ പിടിയില്‍ നിന്നു മുക്തി കിട്ടുകയെന്നര്‍ത്ഥം. മറിച്ചു ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ അഹന്തയുടെ ഭാരം ചുമക്കുന്നവനാണ്. അയാള്‍ക്കു നിരവധി ആഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്.”

“ഋഷിയുടെ മനസ്സു് ഒഴിഞ്ഞ പാത്രംപോലെയാണ്. അഹന്തയുടെ ഭാരമില്ലാത്തതിനാല്‍ ഋഷി തികച്ചും സ്വതന്ത്രനായി വിഹരിക്കുന്നു. തെളിഞ്ഞ കണ്ണാടി പോലെ, സ്ഫടികംപോലെ, ആ മനസ്സിനു സ്വന്തമായ നിറവും രൂപവുമില്ല. നമ്മള്‍ അവര്‍ക്കു മനസ്സുള്ളതുപോലെ കാണുന്നെങ്കിലതു കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിബിംബം പോലെയാണ്. പ്രതിബിംബം ഒരിക്കലും കണ്ണാടിയുടെ സ്വന്തമല്ലല്ലോ. മുമ്പില്‍ ഉള്ളതിനെ അതേപടി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുക മാത്രമാണു കണ്ണാടിയുടെ ധര്‍മ്മം. അല്ലാതെ തന്റെതായി എതെങ്കിലും എടുക്കുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ അല്ല.”

”ഋഷി, ജീവിതത്തെ നിരസിക്കുകയല്ല മറിച്ചു്, ആനന്ദപൂര്‍വ്വം ആഞ്ഞു പുല്കി അതുമായി ലയിച്ചു് ഒന്നാവുകയാണു ചെയ്യുന്നത്. ജീവിതം അവര്‍ക്കു് ഒരു സമരമായിരുന്നില്ല. ഭൗതിക ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ജീവിതത്തെ എതിര്‍ത്തു കീഴടക്കാന്‍ യത്‌നിക്കുന്നു. ഋഷി ജീവിത പ്രവാഹത്തില്‍ തന്നെത്തന്നെ സമര്‍പ്പിക്കുകയാണ്. എവിടേക്കെന്നു വച്ചാല്‍ അവിടേക്കു തന്നെ ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടു പോകാന്‍ അനുവദിക്കുകയാണ്.”

”ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍ ബാഹ്യ പ്രകൃതിയെയാണു് ആന്തര പ്രകൃതിയെക്കാളേറെ മനസ്സിലാക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നത്. സമഗ്രതയെയല്ല, അവയവങ്ങളെ കുറിച്ച് അറിയാനാണയാള്‍ക്കു താല്‍പര്യം. പുറം ലോകത്തില്‍ ശ്രദ്ധയത്രയും കൊടുക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞനു തന്റെ തന്നെ ആന്തര സത്തയെ കുറിച്ചു് ഒരു പിടിയുമില്ല. അയാളുടെ തലയില്‍ വലിയ വലിയ ആശയങ്ങളുണ്ട്. അയാള്‍ക്കു തീക്ഷ്ണ ബുദ്ധിയുമുണ്ട്. എന്നാല്‍ ശാസ്ത്ര വിഷയത്തോടു മാത്രമുള്ള, മറ്റെല്ലാറ്റിനെയും പുറന്തള്ളുന്ന അയാളുടെ പ്രേമം ഇടുങ്ങിയതാണ്. “

“അമ്മ പറയുന്നതു ശരിയായ ശാസ്ത്രജ്ഞന്‍, ശരിയായ പ്രേമിയായിരിക്കണമെന്നാണ്. അയാള്‍ എല്ലാ ജീവരാശികളെയും, ജീവിതത്തെത്തന്നെയും, സ്നേഹിക്കുന്നവനാകണം. ആ അര്‍ത്ഥത്തില്‍ ഋഷികളെ ശരിയായ ശാസ്ത്രജ്ഞരെന്നു പറയാം. കാരണം അവര്‍ ജീവിതത്തെ അതിന്റെ ആഴത്തിലും പരപ്പിലും പഠിച്ചവരാണ്. ജീവനും സ്നേഹത്തിനും ആധാരമായ ആ ആത്മസത്തയെ അറിഞ്ഞവരാണ്. അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മേലും കീഴും മുമ്പിലും പിറകിലും എന്നല്ല, എവിടെയും സ്നേഹം മാത്രമേ കാണാനുള്ളൂ.”

“പാതാളത്തിലോ നരകത്തിലോ എന്നുവേണ്ട എവിടെയും അവര്‍ ജീവനും പ്രേമവും മാത്രം കാണുന്നു, എവിടെയും അതിന്റെ ഉജ്ജ്വല പ്രഭ മാത്രം കാണുന്നു. അതുകൊണ്ടാണു് അമ്മ അവരെ യഥാര്‍ത്ഥ ശാസ്ത്രജ്ഞരെന്നു വിളിക്കുന്നത്. അവര്‍ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ പരീക്ഷണശാലയായി തെരഞ്ഞെടുത്തവരാണ്. അവര്‍ ജീവിതത്തില്‍ ഭേദബുദ്ധി ദര്‍ശിക്കുന്നില്ല. ജീവിതം അവര്‍ക്കു് ഏകസത്തയാണ്. ജീവന്റെയും പ്രേമത്തിന്റെയും ആ അദ്വൈതാനുഭൂതിയിലാണു് അവര്‍ സദാ കഴിയുന്നത്.”

അമ്മയുടെ മിഴിയിണകള്‍ നിശ്ചലങ്ങളായി. വാക്കുകള്‍ ഇടറി മുറിഞ്ഞു. ശരീരം ഇളക്കമറ്റതായി. ശ്വാസം തന്നെ നിലച്ചതുപോലെ. ആ ഭാവസമാധി അല്പനേരം നീണ്ടുനിന്നു. അനുപമകാന്തി ചിതറുന്ന ആ ശ്യാമ വിഗ്രഹത്തിനു മന്ത്ര പുഷ്പാഞ്ജലി എന്നവണ്ണം ഒരു ബ്രഹ്മചാരി മന്ദ്രമധുരമായി പാടി.

അനുപമ ഗുണനിലയേ ദേവീ
അശരണനവലംബം നീയേ (അനുപമ)
ആഗമവിനുതേ രാഗവിലോലേ
ഏകുക തവ കരുണാലേശം (അനുപമ)
അറിയാനറിവുകള്‍ ഇല്ലിവനെന്നതു
പറയാതവിടുന്നറിയുമല്ലോ(അനുപമ)
അഴലാമാഴിയില്‍ വീഴുമീ ഏഴയെ
അടിയിണ കാട്ടി അനുഗ്രഹിക്കൂ (അനുപമ)