അമൃതപുരിയിലുള്ള ആശ്രമത്തില്‍വച്ചാണു ഞാന്‍ അമ്മയെ ആദ്യമായി കാണുന്നതു്. ആരാണു് ഈ ‘ഹഗ്ഗിങ് സെയിന്റ്’ എന്നറിയാനുള്ള ആകാംക്ഷകൊണ്ടാണു ഞാന്‍ വന്നതു്. ഗുരുക്കന്മാരെക്കുറിച്ചോ അവതാരങ്ങളെക്കുറിച്ചോ ഒന്നും എനിക്കു് അറിയില്ലായിരുന്നു. ഞാന്‍ ഒരു റോമന്‍ കത്തോലിക്കാണു്. ബുദ്ധിസവും ഞാന്‍ പ്രാക്ടീസു ചെയ്യാറുണ്ടു്. പതിനാലു വര്‍ഷമായി സ്ഥിരമായിട്ടല്ലെങ്കിലും ഞാന്‍ ധ്യാനിക്കാറുണ്ടു്. ആത്മീയമായി കൂടുതല്‍ അറിവു നേടണം എന്നതായിരുന്നു ഭാരതത്തിലേക്കു പുറപ്പെടുമ്പോള്‍ എൻ്റെ ഉദ്ദേശ്യം. അങ്ങനെയാണു ഞാന്‍ അമ്മയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തുന്നതു്.

ഞാന്‍ ആശ്രമത്തിലെത്തിയതിൻ്റെ അടുത്ത ദിവസം അമ്മയുടെ തിരുനാളാഘോഷമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടു് ആശ്രമത്തില്‍ വലിയ തിരക്കായിരുന്നു. ഞാനെത്തിയപ്പോള്‍ ഉച്ച കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അമ്മയുടെ ദര്‍ശനം അവസാനിക്കാറായി എന്നും എനിക്കു ദര്‍ശനം വേണമെങ്കില്‍ വേഗം കുളിച്ചു വൃത്തിയായി വസ്ത്രം ധരിച്ചു ദര്‍ശനഹാളില്‍ ചെല്ലണമെന്നും ഓഫീസിലുള്ളവര്‍ പറഞ്ഞു. ഞാന്‍ റൂമിലെത്തി കുളിച്ചു വസ്ത്രം മാറി ആകാംക്ഷയോടെ ഹാളിലെത്തി. അമ്മയുടെ ദര്‍ശനം സ്വീകരിക്കണം എന്നു കരുതിയാണു ഞാന്‍ ധൃതിയില്‍ ഹാളിലെത്തിയതു്. എന്നാല്‍ അവിടെ ഞാന്‍ കണ്ട കാഴ്ച എൻ്റെ ഹൃദയത്തെ വല്ലാതെ സ്പര്‍ശിച്ചു.

വിശുദ്ധ കന്യാമറിയം കുരിശില്‍നിന്നു് ഇറങ്ങിവന്ന യേശു ക്രിസ്തുവിനെ മടിയില്‍ വച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ശില്പമുണ്ടു്. ‘പിയറ്റാ’ എന്നാണതിൻ്റെ പേരു്. ആ രൂപമാണു് അമ്മയെ കണ്ടപ്പോള്‍ എനിക്കു് ഓര്‍മ്മ വന്നതു്. അന്നു ഞാന്‍ ദര്‍ശനത്തിനു പോയില്ല. ആ വിശുദ്ധരൂപത്തോടു് അടുക്കാന്‍ എനിക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. ഞാന്‍ കരയാന്‍ തുടങ്ങി. രണ്ടു ദിവസത്തേക്കു് എനിക്കു കരച്ചില്‍ അടക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. ആശ്രമത്തിലെ ബുക്ക്സ്റ്റാളില്‍നിന്നും ഞാന്‍ അമ്മയുടെ ജീവചരിത്രം വാങ്ങി. അതു വായിച്ച ഞാന്‍ വീണ്ടും നിര്‍ത്താതെ കരഞ്ഞു. എന്താണു് എനിക്കു പറ്റിയതു് എന്നു ഞാന്‍ തന്നെ അദ്ഭുതപ്പെട്ടു. ഞാനൊരു വികാരജീവി ആയിരുന്നില്ല. കരയുക എന്ന സ്വഭാവമേ എനിക്കില്ല. പിന്നെ എന്താണിങ്ങനെ? ആലോചിച്ചപ്പോള്‍ എനിക്കു മനസ്സിലായി. എൻ്റെ ഹൃദയവും ബുദ്ധിയുമായി ഒരു വടംവലി നടക്കുകയായിരുന്നു. അമ്മ ഈശ്വരന്‍തന്നെ എന്നു് എൻ്റെ ഹൃദയം മനസ്സിലാക്കി. എന്നാല്‍ ബുദ്ധിക്കു് അതു സമ്മതിച്ചു തരാന്‍ പറ്റുന്നില്ല. എൻ്റെ ഉള്ളില്‍ത്തന്നെ നടക്കുന്ന ഈ സംഘര്‍ഷം മൂലമാണു ഞാന്‍ കരഞ്ഞുപോയതു്.

കുറച്ചു ദിവസം ഞാന്‍ ആശ്രമത്തില്‍ ചിലവഴിച്ചു. ആശ്രമത്തില്‍നിന്നും പോരുന്നതിൻ്റെ തലേദിവസം രാത്രി ഞാനൊരു സ്വപ്‌നം കണ്ടു. അമ്മയില്‍ ലയിച്ചു ചേരാന്‍ ആഗ്രഹിച്ചു് എൻ്റെ ശരീരം പിടയ്ക്കുകയാണു്. എന്നാല്‍ അമ്മയുമായി ഒന്നായിത്തീരാന്‍ എനിക്കു കഴിയുന്നില്ല. എന്തോ എന്നെ തടയുന്നു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ എനിക്കു മനസ്സിലായി, എൻ്റെ അഹങ്കാരമാണു് എന്നെ തടയുന്നതെന്നു്. അന്നു ഞാന്‍ ആ സ്വപ്‌നത്തെ കാര്യമായി എടുത്തില്ല. ഇന്നു തിരിഞ്ഞു നോക്കുമ്പോള്‍ എനിക്കതില്‍ ഖേദമുണ്ടു്. എന്നാല്‍ അന്നു് ആശ്രമത്തില്‍ത്തന്നെനിന്നു് അമ്മയുടെ ശിക്ഷണം വാങ്ങാതെ ആത്മീയമായ പുത്തന്‍ അനുഭവങ്ങള്‍ തേടി ഞാന്‍ പിന്നെയും യാത്ര
തിരിച്ചു. അമ്മയെ എനിക്കു് ഇഷ്ടമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ ബുദ്ധിസ്റ്റ് ധ്യാനരീതി പരിശീലിച്ചിരുന്ന എനിക്കു് ആശ്രമത്തിലെ ശബ്ദകോലാഹലങ്ങള്‍ അന്നു ബുദ്ധിമുട്ടായി തോന്നി. എങ്കിലും എല്ലാ വര്‍ഷവും ഒന്നോ രണ്ടോ ആഴ്ച ഞാന്‍ ആശ്രമത്തില്‍ വന്നു താമസിക്കുമായിരുന്നു.

1996-ല്‍ ഞാന്‍ ആശ്രമത്തില്‍ വന്നു് ആറുമാസം താമസിച്ചു. ആ സമയത്തായിരുന്നു അമ്മയുടെ ഉത്തരഭാരത പര്യടനം. ആ പര്യടനത്തിനു് അമ്മയെ അനുഗമിക്കുന്നവരുടെ കൂടെ ഞാനും ചേരണോ എന്നു തിരുമാനിക്കാന്‍ കഴിയാതെ ഞാന്‍ വല്ലാതെ വിഷമിച്ചു. ആത്മീയതയുടെ പുതിയ പുതിയ അനുഭവങ്ങള്‍ തേടി നടക്കുന്നവളാണു ഞാന്‍ എന്നു പറഞ്ഞല്ലോ. ദക്ഷിണ ഭാരതത്തിലെ ഒരു ആത്മീയ മനഃശാസ്ത്രജ്ഞനെ കാണാന്‍ തയ്യാറെടുത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ഞാന്‍. പക്ഷേ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ക്ലാസ്സു് തുടങ്ങാന്‍ കുറച്ചു മാസം പിടിക്കും. അതുവരെ ഉത്തര ഭാരതത്തില്‍ നടക്കുന്ന ‘വിപാസന’ (ബുദ്ധമതത്തിലെ ഒരു ധ്യാനരീതി) മെഡിറ്റേഷന്‍ ക്ലാസ്സുകളില്‍ പങ്കെടുക്കാം എന്നാണു ഞാന്‍ കരുതിയിരുന്നതു്. അല്ലെങ്കില്‍ ഒരു ഹിമാലയന്‍ യാത്രയ്ക്കു പോകാം. ഋഷികേശിലെ ഏതെങ്കിലും യോഗ കോഴ്‌സ് പഠിക്കാനും എനിക്കു താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ പലതും ചെയ്യണമെന്നു് ആഗ്രഹിച്ചു് എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ വിഷമിക്കുകയായിരുന്നു ഞാന്‍. അവസാനം അമ്മയോടുതന്നെ ഉപദേശം ചോദിക്കാന്‍ ഞാന്‍ തയ്യാറായി.

അമ്മയുടെ മറുപടി ഇങ്ങനെയായിരുന്നു, ”ആത്മജ്ഞാനിയായ ഒരു ഗുരുവിനെ ആശ്രയിച്ചാല്‍ മാത്രമേ ഒരാള്‍ക്കു മോക്ഷപ്രാപ്തിയുണ്ടാവുകയുള്ളൂ. ആത്മീയമായ അനുഭവങ്ങള്‍ തേടി അവിടെയും ഇവിടെയുമൊക്കെ അലഞ്ഞാല്‍ നീ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുകയില്ല. നിൻ്റെ ഗുരു അമ്മയാണു്, അതുകൊണ്ടു നീ ഇവിടെ നില്ക്കു്. മറ്റെവിടെയും പോകണ്ട.” ഞാന്‍ അദ്ഭുതപ്പെട്ടുപോയി. അമ്മയോടു് അതിനു മുന്‍പു ഞാന്‍ സംസാരിച്ചിട്ടുതന്നെയില്ല. കഴിഞ്ഞ നാലു വര്‍ഷമായി ആത്മീയമായ അനുഭവങ്ങള്‍ തേടി ഞാന്‍ അങ്ങുമിങ്ങും അലയുകയായിരുന്നു എന്നു് അമ്മ എങ്ങനെ അറിഞ്ഞു? മാത്രമല്ല, അമ്മയാണു് എൻ്റെ ഗുരു എന്നു് അമ്മ എന്നോടു നേരിട്ടു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ നിസ്സാരയായ എന്നെ അമ്മ ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുന്നു.

എനിക്കു കരച്ചിലടക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. എൻ്റെ ഏങ്ങലടികള്‍ കേട്ടു് അമ്മയുടെ അടുത്തിരുന്നിരുന്ന ഒരു ഭക്തയ്ക്കു് ഉത്കണ്ഠയായി. ”അമ്മ ഉത്തരമൊന്നും തന്നില്ലേ?” അവര്‍ ചോദിച്ചു. കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന എനിക്കു മറുപടി പറയാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. ഞാന്‍ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നതിലും എത്രയോ മടങ്ങാണു് അമ്മ തന്നതു്. ഗുരുശിഷ്യബന്ധത്തിൻ്റെ വ്യാപ്തിയൊന്നും അന്നെനിക്കറിയില്ലായിരുന്നു. അമ്മയ്ക്കു് എന്നോടു് അത്രമാത്രം സ്നേഹമായതിനാല്‍ എന്നെ ഏറ്റെടുക്കാന്‍ അമ്മ തയ്യാറായി എന്നു മാത്രം ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കി.

അമ്മ എല്ലാം അറിയുന്നുവെന്നും എന്നിട്ടും ഏറ്റവും കാരുണ്യമുള്ളവളാണെന്നും അമ്മയോടൊപ്പമുള്ള ആ യാത്രയില്‍ പലപ്പോഴും എനിക്കു് അനുഭവമായി. അമ്മയുടെ ഉത്തരഭാരതയാത്ര മുഴുവന്‍ റോഡിലൂടെയാണു്. വഴിയില്‍ അമ്മ വിജനമായ സ്ഥലങ്ങളില്‍ വണ്ടി നിര്‍ത്തി മക്കള്‍ക്കു ചായ ഉണ്ടാക്കിക്കൊടുക്കും. അമ്മ കാറില്‍നിന്നിറങ്ങി ഏതെങ്കിലും മരത്തണലില്‍ ഇരുന്നാല്‍ അമ്മയെ അനുഗമിക്കുന്നവരൊക്കെ ഓടി ചുറ്റിലും ഇരിയ്ക്കും. ഒരു പ്രാവശ്യം അമ്മ വഴിയില്‍ ഇറങ്ങിയപ്പോള്‍, അമ്മയോടുള്ള ഭക്തി പ്രകടിപ്പിക്കാനായി ആരോടും യുദ്ധം ചെയ്യാനൊന്നും ഞാനില്ല എന്നു തിരുമാനിച്ചു്, മറ്റുള്ളവരോടു മത്സരിച്ചു് ഓടാതെ ഞാന്‍ മാറിനിന്നു.

എന്നുവച്ചു് എൻ്റെ മനസ്സൊട്ടും ശാന്തമായിരുന്നില്ല. ‘പാവം ഞാന്‍! ഓടിയിട്ടെന്തു കാര്യം? അമ്മ എന്നെ അറിയുക പോലുമില്ല. ആശ്രമത്തില്‍ ഒരു വര്‍ഷം താമസിക്കുകയാണെങ്കില്‍ ഒരുപക്ഷേ അമ്മയ്ക്കു് എന്നെ കണ്ടാല്‍ മനസ്സിലാകുമായിരിക്കാം. രണ്ടു വര്‍ഷം താമസിക്കുകയാണെങ്കില്‍ എൻ്റെ പേരു് അറിയുമായിരിക്കാം. ഇപ്പോള്‍ ഞാന്‍ എന്ന ഒരു വ്യക്തി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടു് എന്നുപോലും അമ്മ അറിയുന്നുണ്ടാവില്ല.’ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു ഞാന്‍ എല്ലാവരുടെയും പുറകില്‍പ്പോയി ഇരുന്നു. ചായ തിളയ്ക്കുന്നതിനിടയില്‍ അമ്മ പ്രസാദം തരുന്നതിനായി ഓരോരുത്തരെയും അടുത്തേക്കു വിളിച്ചു. എൻ്റെ അവസരം വന്നപ്പോള്‍ സങ്കോചത്തോടെ മുഖം കുനിച്ചു ഞാന്‍ അമ്മയുടെ നേരെ കൈ നീട്ടി.

അമ്മ എന്തോ ഒരു പലഹാരം എൻ്റെ കൈയില്‍ വച്ചു തന്നു എന്നിട്ടു ശുദ്ധമായ ഇംഗ്ലീഷില്‍ എന്നോടു് ഇനിയും വേണോ എന്നു് ചോദിച്ചു. എനിക്കു തിരിച്ചൊന്നും പറയാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല. ഒരുവിധം വിക്കി വിക്കി ”വേണ്ട അമ്മേ, ഇതു മതി” എന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. അമ്മ എന്നെ വിട്ടില്ല, എന്നോടു് അമ്മയുടെ അടുത്തിരിക്കാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു. എന്നിട്ടു് ‘കരോള്‍’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ടു് എന്നോടു സംസാരിക്കാന്‍ തുടങ്ങി. എന്തൊരദ്ഭുതം. അല്പം മുന്‍പു ഞാന്‍ എന്താണു ചിന്തിച്ചിരുന്നതെന്നു മറ്റാരും അറിഞ്ഞില്ല. എന്നാല്‍ അമ്മ അറിഞ്ഞു. അമ്മ എന്നെ അടുത്തിരുത്തി പേരു വിളിച്ചു സംസാരിക്കുന്നതു കാണുന്ന ആര്‍ക്കും വലിയ പ്രത്യേകതയൊന്നും തോന്നിയിട്ടുണ്ടാവില്ല. എന്നാല്‍ എനിക്കതു് ഒരു സാധാരണ സംഭവമായിരുന്നില്ല.

അടുത്ത ദിവസവും അമ്മ എനിക്കു പ്രത്യേക പരിഗണന തന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയില്‍ അവസരം കിട്ടുമ്പോഴൊക്കെ അമ്മ മക്കളുടെ കൂടെ നീന്താന്‍ പോകാറുണ്ടായിരുന്നു. അന്നു ഞങ്ങള്‍ രാജസ്ഥാനിലായിരുന്നു. വസന്ത കാലത്തെ തണുത്തുറഞ്ഞ ഒരു തടാകത്തില്‍ എല്ലാവരും നീന്താന്‍ തയ്യാറായി. എന്നാല്‍ തടാകത്തിനു വളരെ ആഴമുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു് അമ്മ ആരോടും നീന്തരുതെന്നു നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു. നിരാശയോടെ തിരിഞ്ഞു നടക്കാന്‍ തുടങ്ങുമ്പോള്‍ അമ്മ എൻ്റെ അടുത്തേക്കു വന്നു, എൻ്റെ തോളില്‍ പിടിച്ചു് എനിക്കു നീന്താന്‍ അറിയാമോ എന്നു ചോദിച്ചു. അറിയാം എന്നു ഞാന്‍ ചാടിക്കേറി പറഞ്ഞു. എന്നിട്ടു ധൈര്യ പൂര്‍വ്വം അമ്മയോടു നീന്താന്‍ പോകാന്‍ അനുവാദം ചോദിച്ചു. അമ്മ സമ്മതിച്ചില്ല.

എന്നാല്‍ എൻ്റെ നിരാശ കണ്ടിട്ടാകണം, തടാകത്തിലേക്കിറങ്ങാന്‍ തുടങ്ങിയ അമ്മ തിരിഞ്ഞുനിന്നു് എന്നെ കൂടെ വിളിച്ചു. ”വന്നു നീന്തു്” അമ്മ പറയുന്നതു കേട്ടു ഞാന്‍ ആഹ്ളാദത്തോടെ വെള്ളത്തിലേക്കെടുത്തു ചാടി. തണുപ്പൊന്നും ഞാന്‍ അറിഞ്ഞതേയില്ല. ഒറ്റക്കുതിപ്പിനു ഞാന്‍ തടാകത്തിൻ്റെ നടുവിലെത്തി. നീന്തി നീന്തി ഞാന്‍ ചൈനവരെ എത്തിയേനെ. പക്ഷേ, അമ്മ അപ്പോഴേക്കും എന്നെ തിരിച്ചു വിളിച്ചു, ”മോളേ, മോളേ, മതി തിരിച്ചു വാ”. അമ്മ എന്നെത്തന്നെ ശ്രദ്ധിക്കുകയായിരുന്നു എന്നു് അപ്പോഴാണു് എനിക്കു മനസ്സിലായതു്. ഞാന്‍ തിരിച്ചു് അമ്മയുടെ അടുത്തേക്കു നീന്തി വന്നു. ബാക്കി സമയം മുഴുവന്‍ ഞങ്ങള്‍ തടാകക്കരയിലിരുന്നു ഭജന പാടി. ഞങ്ങളൊക്കെ അമ്മയുടെ കുഞ്ഞുമക്കളാണെന്ന മട്ടില്‍ അമ്മ ഓരോരുത്തരുടെയും മുഖം സോപ്പിട്ടു കഴുകിത്തന്നു.

അത്തവണ അമ്മയുടെ യാത്ര ദില്ലിയില്‍ അവസാനിച്ചു. ദില്ലിയില്‍നിന്നു് അമ്മ നേരെ മൗറീഷ്യസിലേക്കു പോയി. ആറാഴ്ചയായിരുന്നു അമ്മയുടെ യാത്ര തുടങ്ങിയിട്ടു്. ലക്ഷക്കണക്കിനു് ആളുകളെ അമ്മ ഈ ദിവസങ്ങളില്‍ നേരിട്ടു കണ്ടു ദര്‍ശനം കൊടുത്തു് ആശ്വസിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നിട്ടും പോകുന്നതിനു മുന്‍പു് അമ്മ ഞങ്ങളെയെല്ലാം അമ്മയുടെ മുറിയിലേക്കു വിളിപ്പിച്ചു. എന്തിനെന്നോ? അമ്മ പിരിയുന്നതില്‍ മക്കളോരോരുത്തരും വിഷമിക്കാതിരിക്കാന്‍! ഞങ്ങളെ ഓരോരുത്തരെയും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കാന്‍ കഴിയാത്തതില്‍ അമ്മ ക്ഷമ ചോദിച്ചു. അമ്മയുടെ വിനയവും ആത്മാര്‍ത്ഥതയും കണ്ടു് എൻ്റെ ഹൃദയം വിങ്ങി.

അഞ്ചു വര്‍ഷം ഞാന്‍ അമ്മയുടെ ആശ്രമത്തില്‍ താമസിച്ചു. തിരിച്ചു കാനഡയിലെത്തിയ എനിക്കു് അമ്മയെ പിരിഞ്ഞുള്ള ജീവിതം അസഹ്യമായിരുന്നു. എന്നും ഞാന്‍ അമ്മയുടെ ആശ്രമത്തില്‍ തിരിച്ചെത്താന്‍ കൊതിക്കും. അടുത്ത തവണ അമ്മ കാനഡയിലെത്തുന്നതു വരെ ഞാന്‍ പിടിച്ചുനിന്നു. ‘ആന്‍ അബോറി’ല്‍ വന്നപ്പോള്‍ ഞാന്‍ അമ്മയെ കണ്ടു് അമ്മയെ പിരിഞ്ഞു കാനഡയിലുള്ള എൻ്റെ ജീവിതം എത്ര ദുസ്സഹമാണെന്നറിയിച്ചു. അമ്മയുടെ ഉത്തരം കാരുണ്യമുള്ളതായിരുന്നുവെങ്കിലും കര്‍ക്കശവുമായിരുന്നു. അമ്മ പറഞ്ഞു, ”മോളേ, ഒരമ്മ കുഞ്ഞിനെ ആദ്യമായി സ്‌കൂളില്‍ പറഞ്ഞയയ്ക്കുമ്പോള്‍ കുഞ്ഞു കരയും. കുഞ്ഞിനെ പിരിയുന്നതുകൊണ്ടു് അമ്മയ്ക്കും ദുഃഖമുണ്ടാകും. അതുപോലെ അമ്മ മക്കളെ ലോകത്തിലേക്കു പറഞ്ഞയയ്ക്കുമ്പോള്‍ മക്കള്‍ ദുഃഖിക്കുന്നതുപോലെ അമ്മയ്ക്കും ദുഃഖമുണ്ടു്. പക്ഷേ, നിൻ്റെ കര്‍മ്മം ആശ്രമത്തിലല്ല, ലോകത്തിനു വേണ്ടിയാണു്. അമ്മ മോളുടെ കൂടെ എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും. എൻ്റെ മോള്‍ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്കാവില്ല.”

അമ്മ ഇങ്ങനെ എന്നോടു പറഞ്ഞപ്പോള്‍ അന്നു ഞാനതു വളരെ ചെറിയ ഒരു അര്‍ത്ഥത്തിലാണു മനസ്സിലാക്കിയതു്. അമ്മ ആശ്രമത്തിലുണ്ടായിരുന്ന, തന്നെ ആശ്രയിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്ന ഒരു മകളെക്കുറിച്ചോര്‍ത്തു വേദനിക്കുന്നു എന്നു ഞാന്‍ അന്നു കരുതി. എന്നാല്‍ ഇന്നു് എനിക്കു മനസ്സിലാകുന്നു, ജഗജ്ജനനിയായ പരാശക്തി ഏതു രൂപത്തിലുള്ള ജീവനെയും പ്രപഞ്ചത്തിലേക്കയയ്ക്കുമ്പോള്‍ ഓരോരുത്തരെയും കുറിച്ചു വേവലാതിപ്പെടുന്നു. അവര്‍ തിരിച്ചു തന്നെ തേടി വരുന്നതും കാത്തിരിക്കുന്നു. ഓരോ ജീവനും പരമാത്മചൈതന്യത്തില്‍ ലയിക്കുന്നതുവരെ ജഗദീശ്വരിക്കു സമാധാനമില്ല, വിശ്രമമില്ല. അതുകൊണ്ടാണല്ലോ നമ്മുടെ അമ്മ തൻ്റെ അടുത്തെത്തുന്നവരെയൊക്കെ വാരിപ്പുണര്‍ന്നു തന്നിലേക്കടുപ്പിക്കുന്നതു്. ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള ഈ യാത്ര നമുക്കു് എളുപ്പമാണു്. കൈപിടിച്ചു നയിക്കാന്‍ കാരുണ്യവതിയായ ഗുരുവിൻ്റെ രൂപത്തില്‍ അമ്മയുണ്ടു്.

ശ്രീദിവ്യ കരോൾ വാട്സൺ

അമ്മേ! ജഗന്മനോമോഹനാകാരമാര്‍-
ന്നുണ്മയായ്, വെണ്മതിപോലെ ചിദാകാശ
നിര്‍മ്മല സ്നേഹപ്രകാശമായ്, ഞങ്ങള്‍ക്കു
കണ്ണിന്നുകണ്ണായി, കാവലായ് നില്ക്കുന്നൊ-
രമ്മേ! കൃപാമൃതവാരിധേ കൈതൊഴാം…

നിന്‍ മാതൃഭാവമനന്തമചിന്ത്യ,മേ-
തന്ധമാം ജന്മാന്തരത്തിലും വാത്സല്യ
മന്ദാരപുഷ്പമായ് മക്കള്‍ക്കു ശാന്തിയും
സന്തോഷവും നല്കിയെത്തുന്നൊരാസൗമ്യ-
മന്ദസ്മിതത്തിന്നു കൈതൊഴാം കൈതൊഴാം…

നിന്‍ മൃദുരാഗമധുനിസ്വനങ്ങളോ
പഞ്ചമംപാടും കിളിച്ചുണ്ടിലൂറുന്നു!
നിന്‍മധുരാമൃതപ്രേമസൗന്ദര്യമോ
വെണ്‍പനീര്‍പൂക്കള്‍ നിറഞ്ഞൊഴുകീടുന്നു…
നിൻ്റെ ഹൃത്താളം പകര്‍ത്തി നില്ക്കുന്നുവോ
മന്ദസമീരന്‍നുണഞ്ഞിലച്ചാര്‍ത്തുകള്‍…

എന്തു സമ്മോഹനമമ്മേ! പ്രകൃതിയില്‍
നിന്നില്‍നിന്നന്യമായില്ലൊന്നുമൊന്നുമേ…
പൊന്നുഷസ്സമ്മയെ സ്വാഗതം ചെയ്യുവാന്‍
എന്നും വിളക്കുതെളിച്ചെത്തിടുമ്പോഴും
നിന്നനഘാനന്ദസന്ദോഹലക്ഷ്മിയില്‍
മൃണ്‍മയലോകമലിഞ്ഞു നില്ക്കുമ്പൊഴും
നിന്നപദാനങ്ങള്‍ പാടും കടലല-
തന്നോടു ചേരാന്‍ പുഴ കുതിക്കുമ്പൊഴും
നിന്നെയല്ലാതെ മറ്റാരെയോര്‍ക്കുന്നു, സ-
ച്ചിന്മയേ മായേ മഹാപ്രപഞ്ചാത്മികേ…

നിന്നെത്തൊഴുതുവണങ്ങി സ്തുതിക്കുവാന്‍
ജന്മം കനിവാര്‍ന്നുതന്ന കാരുണ്യമേ
കണ്ണിലും കാതിലും നാവിലും, പിന്നക-
ക്കണ്ണിലും നീ കളിയാടുവാനാപ്പാദ
പുണ്യത്തിലെല്ലാം മറന്നു സമര്‍പ്പിച്ചു-
നിന്നുകൊള്ളാന്‍ നീയനുജ്ഞ നല്‌കേണമേ…

എന്നഹം, എന്‍ ഗൃഹം, എന്‍ ധനം, എന്‍ മനം
എന്മോഹമെന്‍സൗഖ്യദുഃഖങ്ങള്‍പോലുമേ
അമ്മേ! തവാധീനമെന്നറിഞ്ഞീടുന്ന
കന്മഷമില്ലാത്ത ചിന്തകള്‍ തെളിക്കുന്ന
ബന്ധുരക്ഷേത്രശരീരശ്രീകോവിലില്‍
പൊന്‍വിളക്കായ് നീ കത്തിനിലേ്ക്കണമേ…

അമ്മേ! തൊഴുന്നേന്‍ തൊഴുന്നേ,നടുത്തടു-
ത്തെങ്ങോ മുഴങ്ങുന്നതാരുടെ കുഴല്‍വിളി…!

അമ്പലപ്പുഴ ഗോപകുമാര്‍

പ്രതിബധ്‌നാതി ഹി ശ്രേയഃ 
പൂജ്യപൂജാവ്യതിക്രമഃ 

                                              (രഘുവംശം - 1 - 71)

മഹാകവി കാളിദാസൻ്റെ മഹത്തായ സൂക്തമാണിതു്. ആര്‍ഷ സംസ്‌കൃതിയുടെ പൊരുളില്‍നിന്നും കൊളുത്തിയെടുത്ത ദീപശിഖ! ‘പൂജ്യന്മാരെ പൂജിക്കാതിരുന്നാല്‍ അതു ശ്രേയസ്സിനെ തടയും’ എന്നാണല്ലോ മഹാകവി നല്കുന്ന സന്ദേശം. ഔചിത്യ വേദിയായ കവി നിര്‍ണ്ണായകമായൊരു സന്ദര്‍ഭത്തിലാണു് ഈ ‘മഹാവാക്യം’ ഉച്ചരിക്കുന്നതു്.

രഘുവംശമഹാകാവ്യത്തില്‍ ദിലീപമഹാരാജാവിൻ്റെ അനപത്യതാദുഃഖപ്രശ്‌നത്തിലേക്കു തപോദൃഷ്ടികള്‍ പായിച്ചുകൊണ്ടു വസിഷ്ഠമഹര്‍ഷി മൊഴിയുന്നതാണു സന്ദര്‍ഭം. മഹോജ്ജ്വലമായ സൂര്യവംശം ദിലീപനോടെ അന്യം നിന്നുപോകുന്ന ദുരവസ്ഥയിലെത്തിനില്ക്കുകയാണു്. ദുഃഖിതനായ രാജാവു കുലഗുരു വസിഷ്ഠനെ തേടിയെത്തുന്നു. ത്രികാലജ്ഞനായ ഋഷി, കാരണം കണ്ടെത്തിയതു ദിലീപന്‍ ചെയ്തുപോയ ‘പൂജ്യപൂജാ’വ്യതിക്രമത്തിലാണു്!

ഒരിക്കല്‍ ഇന്ദ്രലോകം സന്ദര്‍ശിച്ചു മടങ്ങവേ വിരഹാതുരനായിത്തീര്‍ന്ന ദിലീപന്‍ പത്‌നിയെ കാണാനുള്ള തിടുക്കത്തില്‍ രഥ വേഗം കൂട്ടി. വഴിയരികില്‍ അയവിറക്കി കിടന്നിരുന്ന കാമധേനുവിനെ രാജാവു കണ്ടില്ല; കേട്ടുമില്ല! ആര്‍ഷധര്‍മ്മത്തില്‍ ഗോപൂജയ്ക്കുള്ള അഭ്യര്‍ഹിതമായ സ്ഥാനം അറിയാത്തവനല്ല ദിലീപന്‍. മാത്രമല്ല, ഈ കാമധേനുവാകട്ടെ സമസ്തകാമങ്ങളും ചുരത്തിക്കൊടുക്കുന്ന ദിവ്യധേനുവാണെന്നു നന്നായി അറിയുകയും ചെയ്യാം. അതുകൊണ്ടു് ഇതു രാജപക്ഷത്തുനിന്നുണ്ടായ ഗുരുതരമായ വീഴ്ചയായിത്തീര്‍ന്നിരിക്കുന്നു.

ഇതില്‍ ക്രുദ്ധയായിത്തീര്‍ന്ന കാമധേനു രാജാവിനെ ശപിച്ചിരിക്കുകയാണു്. അതു ദിലീപൻ്റെ അനപത്യതയ്ക്കു കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. പരിഹാരം കാമധേനു പൂജ മാത്രം എന്നു വസിഷ്ഠന്‍! പക്ഷേ, കാമധേനു സ്ഥലത്തില്ലാത്തതുകൊണ്ടു മകളായ നന്ദിനിയെ പൂജിച്ചാല്‍ മതിയെന്നു മുനി അറിയിച്ചു. കാമധേനുവിൻ്റെ ശാപത്തില്‍ ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. ആകാശഗംഗയുടെ ഇരമ്പലില്‍ ആ ശാപോക്തികള്‍ ദിലീപന്‍ കേള്‍ക്കാതെപോയി!

അങ്ങനെ ഗുരുനിയോഗമനുസരിച്ചു ദിലീപന്‍ നന്ദിനിയെ 
പരിചരിക്കാന്‍ തയ്യാറായി. 

        ' പ്രസ്ഥിതായാം പ്രതിഷേ്ഠഥാഃ 
         സ്ഥിതായാം സ്ഥിതിമാചരേഃ
         നിഷണ്ണായാം നിഷീദാസ്യാം 
         പീതാംഭസി പിബേരപഃ '
                                                              (രഘുവംശം ശ്ലോകം-1-89)

(ഇവള്‍ നടന്നാല്‍ അങ്ങു നടക്കുക, നിന്നാല്‍ നില്ക്കുക, 
ഇരുന്നാല്‍ ഇരിക്കുക, വെള്ളം കുടിച്ചാല്‍ കുടിക്കുക.) 
എന്നിങ്ങനെ അതികഠിനമായ സപര്യയായിരുന്നു വസിഷ്ഠന്‍ 
കല്പിച്ചിരുന്നതു്. രാജാവു 'വനവൃത്തി'യായി ജീവിച്ചുകൊണ്ടു 
നന്ദിനീസേവ മുടങ്ങാതെ ചെയ്തു പോന്നു. രാജപത്‌നിയാകട്ടെ 
നന്ദിനിയെ യാത്രയാക്കാനും സ്വീകരിക്കാനും സന്നദ്ധയായി 
തൊഴുത്തില്‍ കഴിയുകയും ചെയ്തു!

നോക്കൂ; ഒരു അശ്രദ്ധയിലൂടെ വന്ന ഗൗരവാവഹമായ ‘പൂജ്യപൂജാവ്യതിക്രമവും അതിനു കല്പിച്ചുകൊടുത്ത ശാപവും ശാപമോക്ഷവുമാണിതു്. ഭാരതചക്രവര്‍ത്തിയായിരുന്ന ദിലീപനുപോലും കാലിമേച്ചു കാട്ടിലൂടെ നടക്കേണ്ടി വന്നു എന്നതു് ആ ധര്‍മ്മഭ്രംശത്തിൻ്റെ ഗൗരവപ്രകൃതിയെ ഉദാഹരിക്കുന്നുണ്ടു്. ഈ സത്യം ജീവിതംകൊണ്ടറിഞ്ഞവരായിരുന്നു ഭാരതവര്‍ഷത്തിലെ കിരീടാധിപതികള്‍. ഇതിഹാസങ്ങളില്‍ ആ മാതൃകാചക്രവര്‍ത്തിമാര്‍ സുലഭം!

‘മഹാഭാരത’ത്തിലേക്കു നോക്കുക. കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധാരംഭത്തില്‍ സൈന്യങ്ങള്‍ അഭിമുഖം നില്ക്കുകയാണു്. യുദ്ധകാഹളം മുഴങ്ങാന്‍ നിമിഷങ്ങള്‍ മാത്രം ബാക്കി. പെട്ടെന്നതാ അവിശ്വസനീയമായ ഒരു കാഴ്ച. യുധിഷ്ഠിരന്‍ കൗരവസേനയെ സമീപിക്കുകയാണു്; കൂടെ സഹോദരന്മാരും. അവര്‍ പരാജയഭീതി കാരണം കൗരവന്മാരോടു് അടിയറവു പറയാന്‍ പോവുകയാണെന്നു കരുതി കൗരവപക്ഷം ബഹളം തുടങ്ങി. പാണ്ഡവപക്ഷത്തുള്ളവര്‍തന്നെ ലജ്ജിതരായി.

എന്നാല്‍ യുധിഷ്ഠിരന്‍ ഒട്ടും പതറാതെ ഭീഷ്മപിതാമഹൻ്റെ മുന്‍പിലെത്തി നമിച്ചുകൊണ്ടു യുദ്ധാനുമതിയും ആശീര്‍വാദങ്ങളും അഭ്യര്‍ത്ഥിച്ചു. തുടര്‍ന്നു്, യുധിഷ്ഠിരനെ അനുകരിച്ചുകൊണ്ടു സഹോദരന്മാരും ഗുരുപൂജ ചെയ്തു. ഭീഷ്മര്‍ യുധിഷ്ഠിരനോടു പറഞ്ഞു, ”യുദ്ധം തുടങ്ങും മുന്‍പേ ഇങ്ങനെ വന്നില്ലായിരുന്നുവെങ്കില്‍ നീ തോല്ക്കാന്‍ ഞാന്‍ ശപിച്ചേനെ. ഞാന്‍ ഏറെ സന്തുഷ്ടനാണു്; നീ വരങ്ങള്‍ ചോദിച്ചു കൊള്ളുക!” തുടര്‍ന്നു്, പാണ്ഡവര്‍, ദ്രോണര്‍, കൃപര്‍ തുടങ്ങിയ മറ്റു ഗുരുക്കന്മാരെയും സമീപിച്ചു് അനുഗ്രഹങ്ങള്‍ തേടി.

ഇവിടെ യുധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരും അനുഷ്ഠിച്ചതു പൂജ്യപൂജയുടെ ഉത്തമമാതൃകയായിരുന്നു. ഇക്കാര്യം അദ്ദേഹം വിസ്മരിച്ചിരുന്നുവെങ്കില്‍ പാണ്ഡവപക്ഷം കൊടിയ ശാപച്ചുഴികളില്‍ വീണു നശിക്കുമായിരുന്നു.

അങ്ങനെയായിരുന്നെങ്കില്‍ മഹാഭാരതം മറ്റൊരു കഥ പറയുമായിരുന്നു! എന്നാല്‍ ഔചിത്യവേദിയും മഹാധര്‍മ്മിഷ്ഠനുമായ ധര്‍മ്മ പുത്രര്‍ എന്ന യുധിഷ്ഠിരന്‍ ‘പൂജ്യപൂജ’യുടെ തത്ത്വം നേരത്തേ ഉള്‍ക്കൊണ്ടിരുന്നു. അതു് ആചരിക്കുന്നതില്‍ പുലര്‍ത്തിയ ശ്രദ്ധയാണു് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മുന്‍പില്‍ ശ്രേയോമാര്‍ഗ്ഗം തുറന്നു കൊടുത്തതു്; ഭാരതേതിഹാസത്തിനു ‘ജയം’ എന്ന ഖ്യാതി നേടിക്കൊടുത്തതു്; ‘യതോ ധര്‍മ്മഃ സ്തതോ ജയഃ’ എന്ന ആദര്‍ശവാക്യം ഉരുത്തിരിച്ചെടുത്തതു്.

അതുകൊണ്ടു്, ശ്രേയസ്സിനു വേണ്ടി നാം പൂജ്യപൂജ ചെയ്‌തേ പറ്റൂ. അതിൻ്റെ സദ്ഫലങ്ങളുടെ ആകെത്തുകയാണു നാം സാധാരണ പറയുന്ന ‘ഗുരുത്വം’ എന്ന വിശിഷ്ടഗുണം. ഗുരുത്വമില്ലാത്തവനെയാണല്ലോ നാം ‘കുരുത്തം കെട്ടവന്‍’ എന്നാക്ഷേപിക്കുന്നതു്. ശ്രേയോമാര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ അവനു നേരെ കൊട്ടിയടയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടു്, തിരക്കുപിടിച്ച ജീവിതമാകുന്ന നെട്ടോട്ടത്തില്‍ നാം ആധുനിക ദിലീപന്മാരായി മാറി ‘മഹത്‌സാന്നിദ്ധ്യ’ങ്ങളെ അവഗണിക്കാതിരിക്കാന്‍ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ടു്.

തിരുവനന്തപുരത്തു് ഒരു പ്രമോഷനോ മറ്റോ തരപ്പെടുത്താനുള്ള
കുതിപ്പില്‍ 'അമ്മയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം' കൊല്ലത്തു 
വള്ളിക്കാവിലുണ്ടെന്നു നാം മറക്കാതിരിക്കുക. 
ഔദ്ദ്യോഗികജീവിതത്തിലുള്ളതിനെക്കാള്‍ വലിയൊരു 
'പ്രമോഷന്‍' നമുക്കു നേടിയെടുക്കേണ്ടതുണ്ടു്. ആ പ്രമോഷന്‍  
പ്ര 'മോക്ഷം' എപ്പോഴാണു്, എവിടെ വച്ചാണു ലഭിക്കുക 
എന്നറിയില്ല! 

                            'ക്ഷണേന ലഭ്യതേ ബ്രഹ്മ
                             സദ്ഗുരോരവലോകനാത്'

സദ്ഗുരുവിൻ്റെ ഏതു ദര്‍ശന വേളയിലും ഈ സത്യം 
സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെടാം. എന്നാല്‍ വള്ളിക്കാവില്‍നിന്നും
 ശാപോക്തികള്‍ ഒരിക്കലും നമ്മെ പിന്തുടരുന്നില്ല. 
അവിടെനിന്നും മാതൃത്വത്തിൻ്റെ അനുഗ്രഹ ശീതളിമ 
സദാ നമ്മെ അനുഗമിക്കുന്നു.

                       ശപിക്കയില്ലയീയമ്മ
                       കോപിക്കയുമില്ലിവള്‍!
                       തപിക്കും അന്തരാത്മാവില്‍
                       തളിക്കും അന്ദതധാരകള്‍…

അതുകൊണ്ടു് 'പൂജ്യപൂജ'യുടെ സുവര്‍ണ്ണാവസരങ്ങള്‍ നാം 
നഷ്ടപ്പെടുത്തരുതു്!

പ്രൊഫ: പി.കെ. ദയാനന്ദന്‍