યુવક : “હાલમાં જ એક યજ્ઞનું આયોજન થયું હતું. કેટલાક લોકોને તેની વિરૂદ્ધ બોલતા સાંભળ્યા. દેવતાઓ માટે અનાવશ્યક ખોટો ખરચ કરી રહ્યાં છે, એમ તેઓ ફરિયાદ કરતા હતા.”

અમ્મા : “હા, મારાં સાંભળવામાં પણ આવ્યું કે યજ્ઞ થયો હતો અને આ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે, શા માટે દેવાતાઓના નામે આટલો ખરચ કરવાનો.
“પુત્ર, દેવતાઓને યજ્ઞની કોઈ આવશ્યકતા નથી. યજ્ઞ દ્વારા તો મનુષ્યને લાભ થાય છે. તેનાથી અંતરીક્ષ શુદ્ધ થાય છે. શરીરમાંથી કફ દૂર કરવા જેમ આપણે નસ્ય ક્રિયા કરીએ છીએ, તે જ પ્રમાણે હોમાગ્નિમાંથી નીકળતા ધૂમાડાથી અંતરીક્ષ શુદ્ધ થાય છે. હોમ, યજ્ઞ આદિ પાછળ પુષ્કળ ખરચ કરવાનું અમ્મા નથી કહેતા. હોમાગ્નિમાં સોનું કે ચાંદી હોમવાની જરૂર નથી. પરંતુ, તેની પાછળ, એક બીજુ તત્વ પણ છે. જે વસ્તુ સાથે આપણું મન બંધાયેલું હોય, તે વસ્તુને હોમાગ્નિમાં અર્પિત કરવાથી, તે બતાવે છે કે આપણને તે વસ્તુ સાથે બંધન નથી. સૌથી ઉત્તમ યજ્ઞ તો ત્યારે બને છે, જ્યારે ઇશ્વર પ્રેમમાં આપણે આપણા અહમ્‌ને હોમીએ છીએ. અને તે જ યથાર્થ યજ્ઞ છે. હું અને મારાંના ભાવનો ત્યાગ કરી, સર્વત્ર એક જ સત્ય એવા ઈશ્વરના દર્શન કરવા માટે શક્તમાન બનવું જોઈએ. “આપણાથી ભિન્ન કંઈ જ નથી,”નો બોધ આપણને હંમેશા હોવો જોઈએ. અહંકારને હોમવાની સાથે આપણે પૂર્ણત્વને પ્રાપ્ત કરીએ છીએ.

“યજ્ઞો વિષે કહીયે, તો તે યજ્ઞોથી માત્ર યજ્ઞ કરનારને જ નહિ, પરંતુ બધા માટે ગુણકારક છે. હોમ કે યજ્ઞો ન કરી શકો તો ઔષધ ગુણવાળા છોડવાઓ, વૃક્ષો વગેરે ઉગાડવાનો પ્રયત્ન કરો. તેનાથી અંતરીક્ષ શુદ્ધ થશે.ઔષધ ગુણ ધરાવતા છોડવામાંથી પસાર થતી હવા, અનેક રોગોને થતા અટકાવે છે.

“આજે મનુષ્ય કૃત્રિમબુદ્ધિ વાળો બની ગયો છે. તેનામાં એક ઘાસનુ તણખલું ઉગાડવા જેટલી પણ ધીરજ નથી. જે વૃક્ષો છે, ઝડપથી તેને કાપી, પૈસા બનાવવાની ઉતાવળમાં છે. આજે વૃક્ષોનું ઝૂંડ કે તળાવડી દેખાતા નથી. જંગલો કાપી, નાશ કરી, તેને કૃષિભૂમિમાં પરિવર્તિત કર્યા છે. આ બધાને કારણે, પ્રકૃતિના નિયમોમાં જ પરિવર્તન આવ્યું છે. સમયસર વર્ષા નથી થતી, તડકો નથી. સમગ્ર અંતરીક્ષ મલિન થયું છે. મનુષ્ય મનુષ્યને જાણ્યા વિના જીવી રહ્યો છે. તે ફક્ત પોતાના શરીર ખાતર જ જીવે છે. આ સાથે શરીરને ચૈતન્ય પ્રદાન કરતો આત્માને તે ભૂલી ગયો છે.

“શા માટે યજ્ઞ, હોમ આદિ કરી, અનાવશ્યક પૈસાનો બગાડ કરવાનો? દેવો કે ઈશ્વરને આવા હોમ કે યજ્ઞની શું જરૂર છે? આવા પ્રશ્નો કરનારને, ચંદ્રપરથી મૂઠીભર માટી લઈ આવવા પાછળ કરોડો રૂપિયાનો ખરચ થાય છે, તે માટે કોઈ ફરીયાદ નથી? ત્યારે યજ્ઞ—યાગો દ્વારા તો સ્વયં આપણને લાભ થાય છે.

“સંધ્યા સમયે દીવા બત્તી કરવા, આજના લોકો માટે હાસ્યસ્પદ છે. પરંતુ, તેનો ધુમાડો અંતરીક્ષને શુદ્ધ કરે છે. ત્રિસંધ્યા સમયે અંતરીક્ષમાં દુષિત તરંગો હોય છે. આ કારણે જ, આ સમય નામજપ માટે અલગ રાખવામાં આવેલ છે. આ સમયે નામજપ ન કરીએ, તો તે લૌકિક વાસનાઓમાં વૃદ્ધિ કરે છે. સંધ્યા સમયે ખોરાક લેવાય નહિ. આ સમયે અંતરીક્ષમાં ઝેરી વાયુ હોય છે. આ સમયે ખોરાક લઈએ તો, રોગ અને બીમારી આવે છે. એમ કહેવામાં આવે છે કે, સંધ્યા સમયે ભગવાને હિરણ્યકશ્યપુનો સંહાર કર્યો હતો. આ સમયે અહંકારનું પ્રભુત્વ હોય છે. ઈશ્વરમાં શરણું લેવા માત્રથી જ, અહંમ્‌નો નાશ શક્ય છે. પરંતુ આજે, લોકો આ સમય ટીવી જોવામાં કાઢે છે અથવા તો ફિલ્મી ગીતો સાંભળશે.

“કેટલા ઘરોમાં આજે પૂજા માટે અલગ ઓરડાઓ છે? પહેલાંના દિવસોમાં ઘર બાંધતી વખતે, સર્વપ્રથમ પૂજાના ઓરડાને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવતું હતું. આજે દાદર નીચે, ભગવાનને સ્થાન આપવામાં આવે છે. હૃદયનિવાસી એવા ઈશ્વરને આપણા ઘરના હાર્દમાં સ્થાન આપી શકીએ એવું મન આપણે કેળવવાનું છે. તે ઈશ્વર સાથેના આપણા બંધનને દર્શાવે છે. ઈશ્વરને આમાંની કશાની જરૂર નથી.

“ઈશ્વરને આપણી પાસેથી કોઈ વસ્તુની જરૂર નથી. શું સૂર્યને મીણબત્તીના પ્રકાશની જરૂર છે? આથી વિપરીત, અંધકારમાં જીવતા એવા આપણને પ્રકાશની જરૂર છે. નદીને તૃષા સંતોષવા શું પાણી પાવું જરૂરી છે? ઈશ્વરમાં શરણું લેવાથી આપણા હૃદય શુદ્ધ થાય છે. નિષ્કલંક હૃદયમાં સદા આનંદ હોય છે. ઈશ્વરને સમર્પિત થવાથી, આપણને શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. તેમ છતાં, આપણે એ રીતે ઈશ્વરની આરાધના કરીએ છીએ, જાણે ઈશ્વરને આપણા પાસેથી બધાની જરૂર હોય!

“ઈશ્વર તો સર્વશક્તિમાન, સર્વવ્યાપ્ત છે. પરંતુ તેને તો ફક્ત નિશ્કંલક હૃદય દ્વારા જ જોઈ શકાય. ગંદા માટીવાળા પાણીમાં સૂર્યનું પ્રતિબિંબ દેખાતું નથી. પાણી ચોખ્ખું હશે, તો પ્રતિબિંબ સ્પષ્ટ દેખાશે.

“ઈશ્વરતત્વને ગ્રહણ કરીને જીવવાથી, આપણે અને અન્ય લોકો પવિત્ર જીવન જીવવાને શક્તમાન બનીએ છીએ. જીવનમાં ત્યારે આપણે શાંતિ અને સમાધાન અનુભવીશું. નદી જો પૂરપાટ વહે, તો તેનાથી આપણને જ લાભ થાય છે. તે નદીના પાણીથી બહારના ગંદા નાળાઓ શુદ્ધ કરી શકાય. ગંધાતા પાણીના બંધિયાર તળાવને નદી સાથે જોડવામાં આવે, તો તે પણ શુદ્ધ બની જાય. ઈશ્વર સાથે બંધન જોડવાથી, આપણા મન વિશાળ બને છે. આપણે આત્માની નજીક આવીએ છીએ અને બીજા લોકોને તેનાથી લાભ થાય છે.”

અમ્મા આજે સવારે જ આલપુઋાથી પાછા ફર્યા હતા. ગયા શુક્રવારે અમ્મા, બાળકોને સાથે લઈ આલાપુઋા ગયા હતા. ત્યાં રામાયણ જ્ઞાનયજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો. બ્રહ્મચારી બાળકો રાત્રે જ પાછા ફરવાના હતા. આજે યજ્ઞનો સમાપન દિવસ હોવાથી, સાંજની શોભાયાત્રામાં ભાગ લઈને તેઓ પાછા ફરવાના હતા. સવારના આલાપુઋાથી પાછા ફરતી વખતે, અમ્માએ એક બ્રહ્મચારીણીને કહ્યું હતું, “પુત્રી, આશ્રમ પહોંચતા જ થોડા ભાત રાંધી લે જે.” પણ તેઓ જ્યારે પાછા ફર્યા, ત્યારે સંભાર, ભાત, શાક, બધું જ તૈયાર હતું. પેલી બ્રહ્મચારિણી ગૂંચવણમાં મુકાઈ ગઈ. શું કરવું તેનો નિર્ણય તે ન લઈ શકી. તેણે બીજા લોકોને પૂછયું, “શા માટે અમ્માએ મને ભાત રાંધવા માટે કહ્યું? બધું તો તૈયાર છે. જો વધારે રાંધુ, અને તે ફેંકી દેવું પડે તો? આજે તો રોજ્ના જેટલી સામાન્ય ભીડ પણ નથી.

અમ્માના નિર્દેશાનુસાર જો હું ભાત ન રાંધુ, તો તે અમ્માની આજ્ઞાનું ઉલંઘન નહિ થાય?” જે થાય તે, ભાત તો રાંધવાના જ. વધારે થાય તો, રાત્રિના ભોજનમાં તેનો ઉપયોગ થઈ જશે. તેણે અમ્માના વચનોનું અનુસરણ કરવાનું નક્કી કર્યું. તો કેટલાકે કહ્યું, “બીજી વખત ભાત રાંધીશ મા. ફેંકી દેવા પડશે.” તે બ્રહ્મચારીણીએ કોઈનું સાંભળ્યું નહિ અને અમ્માના નિર્દેશાનુસાર તેણે થોડા ભાત રાંધી લીધા. બપોરનું ભોજન પિરસવામાં આવ્યું, ત્યારે બધાને આ વાતનો બોધ થયો કે, તેમની ગણતરી ખોટી પડી હતી. વધુ ને વધુ ભક્તો આવવા લાગ્યા. બધાએ જમી લીધું ત્યારે છેવટે કંઈ જ બાકી રહ્યું ન હતું. આવશ્યકતા અનુસરીને જ ખોરાક હતો અમ્માના નિર્દેશાનુસાર, પેલી બ્રહ્મચારીણીએે જો ભાત ન રાંધ્યા હોત તો આવેલા બધા ભક્તોને ભોજન ન આપી શક્યાનું દુઃખ થાત. અમ્માનો પ્રત્યેક શબ્દ, અર્થપૂર્ણ હોય છે. તત્કાલ તે નિરર્થક લાગે, તો તે તેઓશ્રીના વચનોની ગહનતાને ન જોઈ શકાવાની આપણી અસમર્થતાને કારણે જ છે. સાંજના, ભજન અને ભાવદર્શન માટે અમ્મા કળરીમાં આવી રહ્યાં હતા, ત્યારે એક બ્રહ્મચારીએ પૂછયું, “અમ્મા, પ્રાર્થનામંદિરના ચણતરનું કામ આગળ વધારવા આશ્રમ પાસે આવશ્યક મૂડી નથી. તો તે માટે માતૃવાણી દ્વારા સહાય માટેની અપીલ કરીએ તો કેમ?” ગંભીર સ્વરે અમ્માએ કહ્યું : “પુત્ર, આ તું શું કહે છે? આટલો સમય અનુભવમાંથી તું કંઈ શીખ્યો નથી! જેને ઈશ્વરમાં સમર્પણ હોય, તેમણે કોઈ વસ્તુની સ્હેજેય ચિંતા ન કરવી જોઈએ. ક્યારેય કોઈ પાસે કોઈ ઇચ્છા રાખીને જશો નહિ. તે દુઃખનું કારણ બનશે. એક ઈશ્વરમાં જ આશ્રય લેશો, તે તમારી બધી આવશ્યકતાઓને પૂરી પાડશે. તપસ્વીએ કોઈ વસ્તુ માટે ક્યાંય જવાની જરૂર નથી. જ્યારે જેની જરૂર હશે, ત્યારે તે પહોંચી જશે. “શું આપણે હાથમાં રકમ રાખીને કામની શરૂઆત કરી હતી? કોઈને પૂછી કરીને શું શરૂઆત કરી હતી? એટલું જ નહિ, આજ સુધી એક ઈશ્વરમાં આશ્રય રાખીને આગળ વધ્યા હોવાથી, ક્યારેય કોઈ રુકાવટ આવી નથી. હવે પછી પણ, તે જ બધી બાબતની સંભાળ લેશે. “આશ્રમની સામે આવી રહેલી આ વિશાળ ઈમારતની શિલારોપણ વિધિ સમયે, બધાને આશ્ચર્ય થયું હતું. કારણ કે, આશ્રમ પાસે કોઈ દ્રવ્ય હતું નહિ. તિરુણામલયમાં, રમણાશ્રમની પાસે આશ્રમની માલિકીના બે ઘર હતા. તેને વેચવાનો વિચાર કરી રહ્યાં હતા. અમ્મા જ્યારે ત્યાં ગયા હતા, ત્યારે ઘણા ભક્તો અમ્માના દર્શન માટે આવ્યા હતા.આમ, થોડા લોકોને તે ઘરો વેચવાનો વિચાર ઉચિત ન લાગ્યો. અમ્માએ જ્યારે આ જાણ્યું, ત્યારે તેઓશ્રીએ કહ્યું, આશ્રમ તો છે જ. પછી એ જરૂરી નથી કે આપણો આશ્રમ ત્યાં હોય.” તિરુણામલયના તે બે ઘરો વેચવામાં આવ્યા. તેમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી રકમમાંથી અહીં અમૃતપુરીમાં પ્રાર્થના મંદિરના બાંધકામની શિલારોપણ વિધિ માટેની તારીખ નક્કી કરવામાં આવી. આ સાથે આશ્રમની આસપાસની જમીનના માલિકોએ પોતાની જમીન વેચવા કાઢી. પ્રાર્થનામંદિરના બાંધકામ માટે જે રકમ રાખવામાં આવી હતી, તે રકમથી આશ્રમે આ જમીન ખરીદી લીધી. આ બાબતને યાદ કરતા, એક બ્રહ્મચારીએ પૂછયું કે, હમણા પ્રાર્થના મંદિર માટે શીલારોપણ કરવું શું જરૂરી છે. ત્યારે તેનો ઉત્તર આપતા અમ્માએ કહ્યું, “બાળકો, આપણે તો નક્કી કર્યા પ્રમાણે જ આગળ વધવાનું છે. આપણે કશાની પ્રતિક્ષા નથી કરવાની. ઈશ્વર બધું જોઈ લેશે. તેની ઈચ્છા મુજબ જ બધું થશે.” નિશ્ચિત કરેલા સમયે, અમ્માએ પ્રાર્થના મંદિરની શીલારોપણ વિધિ કરી. કામની શરૂઆત થઈ. તે દિવસથી આજ દિન સુધી, કોઈપણ પ્રકારની રુકાવટ વિના કામ આગળ ચાલી રહ્યું છે. જે સમયે જેની જરૂર પડે છે, તે કેમે કરીને પણ પહોંચી જતું. અમ્માએ ભારપૂર્વક કહ્યું હતું, “કોઈ વસ્તુ માગીને લેશો નહિ.” વાત આગળ વધારતા અમ્માએ કહ્યું, “બધું ઈશ્વરઇચ્છા તરીકે જોઈએ, ત્યારે આપણો બધો ભાર હળવો થાય છે. કોઈપણ કાર્યમાં આપણે મુશ્કેલી અનુભવતા નથી. “એક પુત્રીને અમ્મા માટે ઘણો પ્રેમ હતો. “માતાયી” કહીંને તે અમ્માને બોલાવે. એક દિવસ તે પુત્રી હિંચકા ખાતી હતી, ત્યારે હિંચકામાંથી નીચે પડી ગઈ. પણ, તેને કોઈ ખાસ ઈજા થઈ નહિ. નીચે પડીને તે જ્યારે ઊભી થઈ, ત્યારે તેણે કહ્યું “માતાચીની શક્તિથી હું હિંચકામાં બેઠી. માતાચીયે હિંચકો નાખ્યો માતાચીયે મને નીચે પાડી, માતાચીયે જોયું કે મને કોઇ ઇજા ન થાય”. આપણે પણ આ પ્રમાણે હોવું જોઇએ. સુખ આવે કે દુ:ખ બધું ઇશ્વરેચ્છા જ છે. આ રીતે જોવાથી લોકોના પ્રારબ્ધ ઓછા થાય છે.” અમ્મા એક યુવક તરફ ફર્યા, જેણે આશ્રમમાં રહેવા માટેની ઇચ્છા દર્શાવી હતી. અમ્માએ તેને કહ્યું, “આધ્યાત્મિક જીવન તો, અગ્નિ મધ્યે ઊભું રહેવું, અને દાઝવું નહિ, એના જેવું છે”. અમ્મા ભજન માટે કળરી મંડપમાં બેઠા.   (ઉપદેશામૃત ભાગ-૨માંથી અવતરણ)

મુંબઈથી એક આધેડ વયની સ્ત્રી અને એક યુવતી જે હમણાં જ જર્મનીથી આવી હતી, બંને સાથે મળી અમ્મા પાસે આવ્યા, દંડવત કરી, ફળોની એક થાળી અમ્માના ચરણોમાં ધરી. અમ્માએ તે બંનેને આલિંગનમાં લીધા. તે યુવતીની, આશ્રમની આ પહેલી મુલાકાત હતી. તેની આંખોમાં આંસુ છલકાઈ રહ્યાં હતા.
અમ્મા : “પુત્રી, તું ક્યાંથી આવે છે?”
તે યુવતી એટલી તો રડી રહી હતી કે, તે જવાબ ન આપી શકી. અમ્માએ તેને હૃદયસરસી લગાવી અને હળવેથી તેની પીઠ થાબડવા લાગ્યા. છેવટે પછી તે આધેડ વયની મહિલાએ અમ્મા પાસે તે સંજોગો કે જે તેને આશ્રમ લાવ્યા હતા, તેનું વર્ણન કર્યું.

તે યુવતી જર્મનીથી આવી હતી.જર્મનીમાં તે ટાઇપીસ્ટની નોકરી કરતી હતી. તે શારદા દેવીની ભક્ત હતી. શારાદા દેવીના કેટલાક પુસ્તકો તેણે વાંચ્યા હતા. જેમ જેમ દિવસો વિતતા ગયા, શારદા દેવી પ્રત્યેની તેની ભક્તિમાં વૃદ્ધિ થતી રહી. પોતાના આરાધ્ય દેવીને ન જોયા હોવાનું દુઃખ, તેના માટે અસહા હતું. આમ એક દિવસ સવારના તે જ્યારે ધ્યાન કરી રહી હતી, ત્યારે તેણે પોતાના ધ્યાનમાં એક સ્ત્રીનું સ્પષ્ટ સ્વરૂપ પ્રકાશિત થતું જોયું. શ્વેત વસ્ત્ર, સુસ્મિત મુખારવિંદ, પોતાના વસ્ત્રોના એક છેડાથી તેમનું મસ્તક ઢાંકેલુ હતું. તે યુવતીને આશ્ચર્ય થયું કે, આ કોણ હોઈ શકે, કારણ કે આ પહેલાં ક્યારેય તેને તેમણે જોયા ન હતા, તેમનું ચિત્ર સુધ્ધાં જોયું નહોતું. પરંતુ, મનમાં તેને આ બોધ હતો કે, પોતાના ઇષ્ટમૂર્તિ એવા શ્રી શારદાદેવીનું આ એક બીજું રુપ જ હતું. શારદાદેવીને જાણે પ્રત્યક્ષ જોયા હોય, એવો આનંદ તે અનુભવતી હતી.

“આ બનાવના ત્રણ દિવસ પછી, તેના એક મિત્રનો તેને પત્ર મળ્યો. પત્રમાં તે જ સ્ત્રીનો ફોટો હતો, જેણે તેને પોતાના ધ્યાનમાં જોયા હતા. તેના આનંદનો પાર ન રહ્યો. તેણે તેના મિત્રને, ફોટામાંની આ મહિલા વિષે વધુ માહિતિ મેળવવા માટે કહ્યું. પરંતુ, તે પણ આ મહિલા વિષે કંઈ જ જાણતો ન હતો. તેનો એક મિત્ર ભારત ગયો હતો અને ત્યાંથી તેના મિત્રે તેને આ ચિત્ર મોકલ્યો હતો. તે પોતે આધ્યાત્મિક વૃત્તિનો ન હોવાથી, તેણે તે ફોટો આ યુવતીને મોકલ્યો હતો, કારણ કે તે જાણતો હતો કે, તેને આધ્યાત્મિક બાબતોમાં રસ છે. તે ફોટાની પાછળ જે સરનામું હતું, માત્ર તે જ એક સંકેત હતો, જે દ્વારા તે મહિલા વિષે વધુ માહિતી મેળવી શકાય.

“એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના, તેણે ભારત આવવા માટેની તૈયારીઓ કરી અને પછી તે મુંબઈ પહોંચી હતી. મુંબઈમાં તે કોચ્ચિ આવવાના વિમાનમાં ચડી. આ બધો સમય, તેને પેલો ફોટો પોતાના હાથમાં પકડી રાખ્યો હતો. વિમાનમાં પણ તે અવારનવાર ફોટાને જોતી હતી. તેની બાજુંની સીટ પર એક આધેડ વયની ભારતીય મહિલા બેઠી હતી, તેણે આ જોયું અને ફોટા વિષે પૂછયું. તે યુવતી તેની સાથે વાતચીત કરવા લાગી. ફોટા પાછળનું સરનામું બતાવતા તેણે જણાવ્યું કે, ભારતની તેની આ પ્રથમ મુલાકાત હતી અને અહીં પહોંચવાના માર્ગથી તે અજાણ હતી. તેના આશ્ચર્ય વચ્ચે, પેલી મહિલાએ કહ્યું કે તે પોતે પણ આ જ આશ્રમમાં જઈ રહી છે, અને તે તેને પોતાની સાથે ત્યાં લઈ જશે! તે મહિલા અમ્માની ભક્ત હતી! આ પ્રમાણે, તે યુવતી કોઈ પણ પ્રકારની કઠિનાઈ વિના આશ્રમ પહોંચી હતી.

અહીં આ વાતની નોંધ લેવાની કે, મહાત્માઓ દરેક સાધકને, તેના વ્યક્તિગત સંસ્કારને અનુસરી આધ્યાત્મિક માર્ગ પર આકર્ષિત કરી, તે માર્ગ પર આગળ દોરી જવા સહાય કરે છે. ઘણા લોકોનો આ વિશ્વાસ છે કે, અમ્મા જ શ્રી કૃષ્ણ છે, શિવ છે, રામકૃષ્ણ પરમહંસ છે, કાળી છે, દુર્ગા છે, મુકાંબિકા છે, અથવા રમણ મહર્ષિ છે. આ બધા રુપોમાં અમ્માએ લોકોને દર્શન દીધા છે. પરંતુ અમ્માનો આ પહેલાંનો અવતાર કયો હતો, તે નક્કી કરવું અશક્ય છે.

તે બંનેને આશ્રમમાં રહેવાનો પ્રબંધ કરવા, અમ્માએ  એક બ્રહ્મચારીણીને નિર્દેશો આપ્યા.પછી અમ્મા બ્રહ્મચારીઓની કૂટીકાઓના પાછળના વિસ્તારમાં ગયા, જ્યાં ખૂબ જ ગંદકી ફેલાયેલી હતી. તેઓ  તેને સાફ કરવા લાગ્યા. બ્રહ્મચારીઓ માટે આ શરમજનક હતું, અને તેઓ મદદ કરવા દોડી આવ્યા. થોડા ભક્તલોકો પણ સહાય કરવા આગળ દોડી આવ્યા. અમ્મા, કામની સાથે  ભક્તોની સમસ્યાઓનું નિવારણ બતાવતા, તેમની સાથે વાતો પણ કરતા રહ્યાં.ગઈકાલે ઉત્તર કેરાલાથી આશ્રમમાં એક પરિવાર આવ્યો હતો. આજે તેઓ અમ્માની સાથે, તેમની પાસે જ કામ કરતા હતા

(ઉપદેશામૃત ભાગ-૨માંથી અવતરણ)

આ વર્ષની ક્રિસમસની સંધ્યા ખરેખર વિશેષ હતી. આશ્રમનો પ્રમુખ ભજન હૉલ વિશ્વભરથી આવેલા અમ્માના ભક્તોથી ખિચોખીચ ભરેલો હતો. હૉલમાં અમ્માના આગમન પછી આજના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ હતી. વિશ્વભરના અમ્માના ભક્તોએ જીસસ ક્રાઈસ્ટની મૂળ કથા ભજવી હતી. અમ્મા બધા ભક્તોથી ઘેરાયેલા બેઠા હતા. એક બાજું બે નાના બાળકો તેમના ખોળામાં ચડીને બેઠા હતા તો બીજી બાજું સાન્ટાના વેશમાં ફ઼્રાન્સથી આવેલ વિદેશી ભાઈ બેઠા હતા.

અમ્માએ આગળ કહ્યું હતું કે, ક્રાઈસ્ટનું પાછું ફરવું, આને બહારનું તરીકે દેખશો નહિ. અહમ્‌ અને સ્વાર્થતાને દૂર કરવા જરૂરી છે અને અંતરમાં ઈશ્વરને સ્વીકારવા, એ આપણું સાચું લક્ષ્ય છે. આપણું નિષ્કલંક હૃદય જ સાચી ગમાણ છે. અમ્માએ બધાને સ્મરણ કરાવ્યું હતું કે, સ્વર્ગ બી રૂપમાં આપણા બધાની અંદર છે. આધ્યાત્મિક પથમાં ક્યારેય નિરુત્સાહ ન થવું જોઈએ. અમ્માએ આગળ ઉમેરતા કહ્યું હતું કે, પ્રકૃતિનો પ્રત્યેક ભાવ આપણને આવા પાઠ શીખવે છે. બહાર દિવાલો બાંધતિ વખતે, એ બહુ અગત્યનું છે કે, આપણે આપણા મનની અંદર દિવાલો ન બાંધીએ. ક્રિસમસની સાચી ભેટ રૂપે, આપણે આપણી અંદરના સંમાનો ખોલવા જોઈએ અને તેમને અન્ય લોકોમાં વહેંચવા જોઈએ. ચમકતા તારાની જેમ આપણે પણ આપણા માર્ગને પ્રકાશિત કરતા આપણા લક્ષ્યને ભુલવું ન જોઈએ.અમ્માએ કહ્યું હતું કે, જ્યારે આપણે યાદ કરીને કોઈ ઉજવણી માટેની યોજના ઘડીએ, ત્યારે તે ઉજવણી પાછળના સાચા કારણને ક્યારેય ભુલવું ના જોઈએ. હકારાત્મક મન અને નિખાલસતા દ્વારા જ મહાત્માના સંદેશને આપણે જોઈ શકીએ. આપણા હૃદયને ખુલા કરી, આપણા અંતરના બાળકને જાગૃત કરવું, આ સંદેશને આપણે યાદ રાખવો જોઈએ. નિખાલસતાથી નિખાલસતા તરફ આગળ વધવું, આ જ આધ્યાત્મિક જીવનની સાચી યાત્રા છે. અમ્માએ પછી આ ઉજવણીનું સમાપન કરતા બે ભજનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. ભજન પુરા થયા કે બધાએ અમ્મા સાથે થોડી વાર લોકાઃ સમસ્તાઃ સુખીનો ભવન્તુ મંત્રનો જાપ કર્યો હતો.

છેવટે પછી પરંપરાનુસાર સાંટા ક્લૉસના વેશમાં એક ભક્ત અને આજના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમમાં જે બધા ભક્તોએ ભાગ લીધો હતો તેઓ કેકના થાળ લઈ અમ્માપાસે લાવ્યા હતા અને અમ્માએ કેક કાપી, ઉપસ્થિત સહુકોઈને પ્રસાદમાં ક્રિસમસની કેક આપી હતી. આ પ્રમાણે અમ્માની મધુર ઉપસ્થિતિમાં, મધુર સ્મરણો સાથે,મધુર કેક સાથે અમૃતપુરી આશ્રમમાં ક્રિસમસ ઉજવવામાં આવી હતી. ૐ

 અમૃતપુરીમાં નવવર્ષની ઉજવણી

અમૃતપુરીમાં નવવર્ષની સંધ્યા પૂર્ણ ઉત્સાહ અને જોશથી મનાવવામાં આવી હતી. સંધ્યાના ભજન પછી અમ્માના સાનિધ્યમાં નવવર્ષનું સ્વાગત કરવા દેશવિદેશથી આવેલા હજારો ભકતો વિશાળ પ્રાર્થના મંદિરમાં ભેગા થયા હતા. તેમનું મનોરંજન કરવા ભિન્ન ભિન્ન સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું આયોજન થયું હતું. જેમ કે વિદેશી હીપહોપ, ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય અને અમ્મા દ્વારા કહેવામાં આવેલી કથાઓને નાટકમાં રૂપાંતર કરી ભજવવામાં આવી હતી.

બાળકો સાથે કાર્યક્રમોનો આનંદ લેતા, અમ્મા મદ્યરાત સુધી ભક્તો વચ્ચે હૉલમાં બેઠા હતા. અમ્માની આજુબાજુ ઘણા નાના બાળકો હતા. અમ્મા દરેકને વારાફરતી ખોળામાં લેતા હતા. બધા કાર્યક્રમો પુરા થયા પછી અમ્માએ નવવર્ષ પર પોતાનો સંદેશ પાઠવ્યો હતો.

અમ્માએ કહ્યું, “આપણે ફરી એક નવવર્ષના ઉંબરે પહોંચ્યા છીએ. નવવર્ષનો વિચાર માત્ર આપણામાં આકાંક્ષાઓ, સુખ અને ઉત્સવના સ્પંદનો જાગૃત કરે છે. મારા બાળકોના હૃદયમાં શાંતિ અને ખુશીના પુષ્પો ખીલી ઊઠે. બાળકોના સદ્‌કર્મો દ્વારા આ પુષ્પોની સુવાસ સમસ્ત વિશ્વમાં પ્રસરી રહે.

ગયા વર્ષમાં અનેક એવી ઘટનાઓ ઘટી જેથી આપણને ગહરું દુઃખ થયું છે. યુદ્ધો, સંઘર્ષો, પ્રાકૃતિક દુર્ઘટનાઓ, મહિલાઓનું શોષણ… આ નોંધ અંતરહિત છે. સિરીયાનું યુદ્ધ, ફિલીપીન્સમાં હરીકેન, ઉત્તરખંડમાં વિધ્વંસ.. આ દુર્ઘટનાઓના ભયાવહ દ્રષ્યો આજે પણ આપણા મનમાં સતત ઊભરાય આવે છે. માનવજાત આજે જે પડકારોનો સામનો કરી રહી છે, તેના પર આપણે ઘણી ચર્ચાઓનું આયોજન કરીએ છીએ અને પુસ્તકો પણ લખીએ છીએ, પરંતુ આ પ્રત્યે આપણે પૂર્ણરૂપે સજાગ થવું અનિવાર્ય છે. ઘણા લોકો વાતાવરણની જાળવણી વિષે ઘણી વાતો કરે છે, પણ સાચી મહાનતા તો આ સિદ્ધાંતોને આચરણમાં મૂકવામાં, તે વિશે ખરેખર કંઈક કરવામાં છે. ગયા વર્ષે આપણે ૧૨.૫ અબજ એકરો જંગલો ખલાસ કર્યા. આ જંગલોને ફરી ઉગાડવા માટે કેટલો સમય લાગશે વિચારી જૂઓ? આ શક્ય પણ છે શું? વિજ્ઞાનીઓ જંગલોને “આ ગ્રહના ફેફસાં” (લંગસ્‌ ઑફ ધી પ્લેનેટ) કહે છે. આપણામાં આ જાગરૂકતા હોવી જોઈએ કે, નદીઓ, સમુદ્રો અને જંગલોને દુષિત કરવા, એ  તો પોતાના રક્તમાં ઝેર ઘોળવા જેવું છે.

મનુષ્ય, જે પ્રકૃતિના સંરક્ષણ માટે જવાબદાર હતો, આજે તે જ તેના વિનાશનું કારણ બની ગયો છે.

અમ્માની એક વિનંતી છે. જ્યારે નવવર્ષ માટેના નિર્ણયો લો, ત્યારે પ્રકૃતિ પ્રત્યે કરુણાનો ભાવ પ્રકટ કરવાનો નિર્ણય પણ ચોક્કસ લેશો. પ્રકૃતિની જાળવણી માટે કરેલ પ્રત્યેક નાનો પ્રયત્ન અમૂલ્ય છે. કારણ કે, વાસ્તવમાં તે જીવન જાળવવા તરફનો પ્રયત્ન છે. તે કોઈ પણ ભૌતિક સંપત્તિ કરતાં ક્યાંય વધારે મૂલ્યવાન છે.

જેમ આપણે બાળકોમાં સંપત્તિ સંગ્રહ કરવાનો શોખ જગાડયો છે, તે જ પ્રમાણે સ્કૂલો દ્વારા આપણે બાળકોમાં પ્રકૃતિ સંરક્ષણ માટે રસ જગાડી શકીએ.

ફક્ત કેલેન્ડરના પાના ફેરવવાથી ક્યાંય કોઈ પરિવર્તન નથી થવાનું. એ તો આપણી અંદર રહેલ ક્રોધ, મોહ અને ઇર્ષા જેવી મલિનતા છે, જે આપણા “સારા સમય”ને “ખરાબ સમય”માં પરિવર્તિત કરે છે. જીવનમાં એક ઉચ્ચતર લક્ષ્ય હોવું જરૂરી છે.

કલ્પના કરો કે, એક જહાજ સમુદ્રમાં જઈ રહ્યું છે અને તેની સઢ પણ સહી દિશામાં ચઢાવેલી છે, પરંતુ જહાજના કપ્તાનને જો આ વાતની જાણ ન હોય કે કયા બંદરમાં જહાજ લંગારવાનું છે, તો જહાજ તરતું જ રહેશે.

પ્રવાસ ભલે ગમે તેટલો સરળ હશે, પરંતુ લક્ષ્ય જો નિશ્ચિત ના હોય, તો બધું વ્યર્થ હશે. એ તો આપણા લક્ષ્યાંકો છે જે આપણામાં ઉત્સાહ, હિમ્મત અને શક્તિ પૂરે છે. તે આપણને જીવંત કરે છે.

નિર્ધારિત લક્ષ્ય તરફ આગળ વધવા આપણી સહાય કરવા નિશ્ચિત દિનચર્યા આવશ્યક છે. જો આધ્યાત્મિકતા આપણું લક્ષ્ય હોય, તો આપણે સારા વિચારોને પોષિત કરીશું. આપણે સારા કાર્યો કરવા પ્રયત્ન કરીશું. અનાવશ્યક વિચારો પર મનન નહિ કરીએ. અન્ય વ્યક્તિની સફળતા પર આપણને ઈર્ષા નહિ થાય.
આપણી આજુબાજુ બનતી વિવિધ બાબતોની પરવા પણ નહિ કરીએ. આપણાથી જે શક્ય હોય, તે કરવાનો પ્રયત્ન કરીશું. આપણે આધ્યાત્મિક ગ્રંથો વાંચીશું અને સત્‌સંગ પ્રવચનોમાં ભાગ લેશું.

મૃત્યુ  હંમેશા આપણી આગળ અને પાછળ પડછાયાની જેમ છે. આપણું આ શરીર ભાડે લીધેલ ઘર જેવું છે. કોઈ પણ ક્ષણે તેને ખાલી કરી દેવાનું કહેવામાં આવશે. ધમપછાડા કે બૂમબરાડા મારી નીકળવા કરતા, હસતા આનંદ કિલ્લોલ કરતા નીકળવાને આપણે તૈયાર રહેવું જોઈએ. મૃત્યુ આપણને સ્વાધિન કરે તે પહેલાં ઘણા મહત્વના કાર્યો આપણે પૂરા કરવાના છે.

જીવન તો પાછળ ફરી, આપણે કેટલી પ્રગતિ કરી તે જોવા અને આ સાથે આગળ નજર કરી, આપણા કાર્યમાં કેંદ્રિત થવા માટેનો અવસર છે.

આપણે શા માટે આ જીવન યાત્રાનો સાહસ ખેડ્યો છે? આપણું લક્ષ્ય શું છે? શું આપણે સાચા માર્ગ પર આગળ વધી રહ્યાં છીએ? કે પછી આપણે આપણો માર્ગ ભુલી ગયા છીએ?

નવવર્ષનો ઉદય, આત્મ—નિરીક્ષણ અને દ્રઢ સંકંલ્પો માટેનો સમય છે.

આપણે પ્રતિદિન સ્વચ્છ રહેવા સ્નાન કરીએ છીએ. ઉત્સાહ એ તો મનને સ્નાન કરાવવા જેવું છે. ફક્ત નવવર્ષના દિવસે જ ઉત્સાહિત અને આનંદિત હોવું પર્યાપ્ત નથી. વર્ષભર આ ભાવનાને જાળવી રાખવી જરૂરી છે. સવારના આપણે ઊઠીએ છીએ, ત્યારે આપણે ચહેરો ધોઈ, સ્વયંને તે દિવસ માટે તૈયાર કરીએ છીએ. કોઈની સામે ગંદુ કે કદરૂપુ દેખાવું કોઈને પસંદ નથી.સામાન્યતઃ આપણા દિવસનો આ જ પ્રથમ વિચાર હોય છે. પરંતુ, આ સાથે આપણા મનને પણ સ્વચ્છ રાખવું જરૂરી છે. આપણી નકારાત્મકતાની ધૂળને સાફ કરવી જરૂરી છે. ત્યારે, આપણા જીવન જ નહિ, આપણી આજુબાજુના લોકોના જીવન પણ સુંદર બની જશે. આ જો આપણો મનોભાવ હશે તો જાણે સમસ્ત વિશ્વ સમૃદ્ધીના એક નવા ઝરણાની જેમ જાગી ઊઠશે.

અમ્માના બાળકો શાંતિ અને પ્રેમના દૂત બને. અમ્માની પ્રાર્થના છે કે, તેમના બધા જ બાળકોના જીવન સુખ અને શાંતિથી ભરપૂર રહે. બધા પર ઈશ્વરકૃપા રહે. આપણે બધા ભેગા મળી, “લોકાઃ સમસ્તાઃ સુખીનો ભવન્તુ,”નો જાપ કરીએ. અંધકાર દૂર કરવો કઠિન છે. પરંતુ પ્રકાશની ઉપસ્થિતિમાં અંધકાર સહજ જ અદ્રશ્ય
થાય છે. આ જ પ્રમાણે, અમ્માના બધા જ બાળકોના હૃદયમાં પ્રેમ અને કરુણાના દીપક પ્રજ્વલિત રહે. ઈશ્વરકૃપા બધાને શક્તમાન બનાવે.”

“લોકાઃ સમસ્તાઃ સુખીનો ભવન્તુ…” પ્રાર્થના સાથે અમ્માનો સંદેશ પૂરો થયો કે અમ્માએ, “ખુશીયોં કી બહાર ચલતી રહે, જગમેં શાંતિ બનાયે રહે…” ભજન ઉપાડ્યું હતું. આ ભજનના અંતમાં બધાએ અમ્માની સાથે, “લોકોઃ સમસ્તાઃ સુખીનો ભવન્તુ…” મંત્રનો જાપ કરી નવવર્ષ માટે પ્રાર્થના કરી હતી.

ત્યાર પછી નવવર્ષના આગમનના ઉત્સાહની લહેરો જેમ વાતાવરણમાં પ્રસરવા લાગી, કે અમ્માએ “મારી ઝૂપડીના ભાગ આજ ખુલી જશે રે, રામ આવશે…” ભજન ઉપાડયું હતું. ભજનના તાળ સાથે ઉપસ્થિત હજારો વિદેશી ભક્તો પોત પોતાના સ્થાન પર ઊભા થઈ ગયા અને તાળી પાડતા નૃત્ય કરવા લાગ્યા. આ ગીત હજુ પૂરું થયું કે અમ્માએ “તન્નાના તાયે તન્નાના….” ભજન ઉપાડયું. પછી તો કહેવાનું જ શું. હર્ષ અને આનંદનું જાણે વંટોળિયુ ફરી વળ્યું. સમસ્ત ભજન હૉલ આ ભજનના તાળમાં તાળ મિલાવી જાણે આનંદ નૃત્ય કરી રહ્યો. અમ્માએ પછી છેલ્લે જ્યારે “માતારાની કી જય” બોલાવી ત્યારે પાયસન્નથી ભરેલા મોટા મોટા પાત્રો પ્રાર્થના મંદિરમાં લાવવામાં આવ્યા હતા અને સહુકોઈને પ્રસાદમાં પાયસન્ન વહેંચવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રમાણે અમૃતપુરીમાં નવવર્ષનું સ્વાગત પ્રેમ, પ્રાર્થના અને પાયસન્નના પ્રસાદથી થયું હતું.